Complotdenkers: boos op de macht

Ufo’s in Volkel

De Navo besproeit ons met schadelijke stoffen om iedereen te versuffen – complottheorieën zijn meestal te mooi om waar te zijn. Toch is er steeds meer wantrouwen tegenover de overheid. ‘Ze zien dat er van alles onder de pet gehouden wordt.’

Medium rc20160321 robin de boer 01

Kees de Graaff (45) leidt een vrij gewoon leven. Hij woont samen met zijn vriendin en hun elfjarige zoon in een vinexwijk van Den Haag. Om geld te verdienen beheert hij enkele websites, van een kleine datingsite tot een website over humor in de sportwereld. Eerder werkte hij als conciërge bij een vluchtelingenorganisatie. Hij heeft een hechte vriendengroep waarmee hij voetbalt, spelletjesavonden organiseert en wel eens op vakantie gaat. Afgelopen maand is zijn kat overreden. En sinds een paar jaar gelooft hij dat een geheime organisatie stiekem de wereld bestuurt. Soms stuurt hij informatie door naar zijn vrienden, maar die moeten er allemaal niets van hebben. ‘Ga vanavond maar vroeg bed Kees’, grappen ze dan, ‘morgen voel je je vast beter.’

Ik sprak de afgelopen weken met Kees en twee andere complotdenkers over hun wereldbeeld. Ik raakte in het onderwerp geïnteresseerd door een oud-klasgenoot van de middelbare school. Ineens viel hij me op tussen mijn andere Facebook-vrienden. Bijna dagelijks publiceerde hij beschuldigingen vol hoofdletters en uitroeptekens aan het adres van de Nederlandse regering, of de cia, of de kgb, of de medische industrie, of het grootkapitaal. Even dacht ik eraan hem uit mijn Facebook-lijst te verwijderen. Toen herinnerde ik me weer hoe aardig ik hem vroeger vond. Sarper was altijd een beetje de grappenmaker van de klas geweest, met zwart piekerig haar en vrolijke ogen. Iemand die altijd met iedereen kon opschieten. Wat was er met hem gebeurd?

Diverse overheden maken zich zorgen over de opkomst van complotdenken onder burgers. De Franse regering begon in februari een bewustwordingscampagne om jongeren kritischer te maken op de berichten die online verspreid worden. Bij één op de vijf Fransen van vijftien tot 25 jaar vinden complottheorieën gemakkelijk gehoor, zegt de voorlichtingsdienst van de Franse overheid.

De Nederlandse overheid verwees in de Nationale Contraterrorismestrategie 2011-2015 naar de rol van samenzweringstheorieën bij solistische dreigers. Ook Werelden van verschil, het onlangs verschenen scp-rapport over de sociaal-culturele positie van migrantengroepen in Nederland, refereerde aan de opkomst van complotdenken. De ontvankelijkheid voor complottheorieën heeft bij migrantengroepen te maken met het gebrek aan vertrouwen in de media, schrijven de onderzoekers. En dat komt dan weer doordat zij eerder geconfronteerd worden met de selectiviteit van het nieuws, doordat ze ook buitenlandse berichtgeving volgen. Maar wantrouwen ten opzichte van de media is niet voorbehouden aan allochtone jongeren. Slechts zo’n 31 procent van de Nederlanders heeft vertrouwen in de pers, meldde het cbs in 2015.

Sarper Ersavas (30) werkt inmiddels als elektrisch engineer bij NedTrain. Hij is altijd in Zaandam blijven wonen en heeft net een huis gekocht met zijn Indische vriendin. Als hij de deur opendoet, blijkt hij nauwelijks veranderd. Zijn haar is korter en hij heeft tegenwoordig een snorretje, maar de trainingspakken die ik me van vroeger herinner zijn gebleven. En de sigaretten ook. Trots laat hij in de badkamer de nieuwste aanwinst zien: een nog ingepakt whirlpoolbad. Wat wel is veranderd, is zijn belangstelling. ‘Ik weet vrijwel zeker dat de media er zijn om ons te beïnvloeden’, zegt hij al snel. ‘Dat zie je gewoon.’

Vroeger was hij helemaal niet zo bezig met het nieuws. Nu moet hij zichzelf juist temperen, anders zit hij hele dagen op het internet te surfen. Hij mag er van zichzelf niet langer dan een uur per dag aan besteden. ‘Dit is voor sommige mensen al irritant genoeg. Mijn vriendin heeft geen Facebook meer. Die kan niet tegen de berichten die ik plaats.’ Bovendien merkt hij dat hij last krijgt van agressieve gevoelens als hij zich te veel met al die berichten bezighoudt.

Hij weet niet zo goed sinds wanneer hij de reguliere media wantrouwt. Dat is geleidelijk zo gegroeid. ‘Als je naar de nos kijkt, komt er zo nu en dan iets voorbij dat je interessant vindt, toch? En als je iets interessant vindt, dan ga je op zoek naar meer informatie.’ Die informatie komt ook op hem af. Via Facebook bijvoorbeeld. Vrienden en familie uit Turkije, die dan een foto of filmpje posten over iets wat ook voorbij kwam op het nieuws. Maar dan vanuit een heel andere invalshoek. ‘Dan ga je denken: wie heeft er nou gelijk?’

Nederlandse media berichten over heel andere zaken dan het nieuws waar Sarper op internet over leest. En daarom denkt Sarper dat redacties worden omgekocht om bepaald nieuws groter te maken en ander nieuws verborgen te houden. ‘Kan het zo zijn dat de gemiddelde Nederlander het interessanter vindt als er Franse mensen worden afgemaakt door IS dan als er Syrische mensen worden afgemaakt door IS?’ vraagt hij retorisch. ‘Nederlanders vinden dat eerste interessanter. Maar waarom?’

De eerste keer dat hij het gevoel had dat er iets niet klopte, was na 9/11. ‘Op dat moment was ik een jaar of zestien. Wij dachten allemaal dat de Derde Wereldoorlog was begonnen. Ik werkte toen nog bij een kledingboetiek, en toen zei ik al tegen collega’s: luister, je weet niet wat er echt achter zit.’ Want waarom werd er zo duidelijk gerefereerd aan de islamitische achtergrond van de terroristen? Wat had dat ermee te maken? Als hij erover begint, krijgt zijn stem een felle klank. ‘Een terroristische moslim-extremist die Amerika aanvalt. En het mooie is, moslim wordt erbij gezegd. Als de Ku Klux Clan iemand afmaakt, zeggen ze niet een terroristische christelijke organisatie.’

Hij lacht verontwaardigd. ‘Weet je wel. Als het een moslim is, of misschien iemand die zichzelf moslim noemt, dan is het altijd een moslimterrorist. Die twee worden heel vaak bij elkaar gebruikt.’ Hij knijpt zijn ogen samen, achterdochtig. ‘En dat valt mij op. Bij 9/11 dacht ik: dit is ook een aanval op ons. En nu…’ Hij staart voor zich uit. ‘Het woord moslim maakt de gemiddelde persoon nu af met “terrorist”. Of als jij zegt “terrorist”, dan denken ze aan een moslim. Dat zit er nu ingebakken bij de meesten. En dat is heel gevaarlijk.’

Sarper denkt dat het aan de berichtgeving ligt dat veel Nederlanders een Syrische dode minder interessant vinden dan een Franse dode. Het nieuws is van invloed op je wereldbeeld, en als je denkt dat er in Syrië toch alleen maar oorlogszuchtige mensen wonen die de sharia-wet willen invoeren, dan kan het je ook minder schelen als daar wat ergs gebeurt. En als de aanslagen in Parijs constant herhaald worden, dan wordt de gebeurtenis daardoor automatisch groter in je hoofd. Het creëert een ongelijkheid die Sarper onbegrijpelijk vindt: ‘Stel je voor. Er zouden geen media zijn, helemaal niks. En iemand zegt tegen je: er is gisteren ergens op de wereld een aanslag geweest en er zijn heel veel mensen doodgegaan. Dan zou je dat gewoon heel erg vinden. Toch?’

Op NineforNews, een alternatieve Nederlandse nieuwssite, staan berichten als ‘Iraanse wetenschapper: import genetisch gemodificeerde producten is zionistisch complot’ en ‘Zonder oorlog hebben overheden geen bestaansrecht: een (bedachte) vijand is nodig om macht over het volk te behouden’. Journalist Robin de Boer (32) is ‘redacteur, eindredacteur en hoofdredacteur’ van de site. NineforNews heeft dagelijks zo’n twintigduizend unieke bezoekers, met soms uitschieters naar de zestigduizend. Robin kan er prima van leven. Zijn webmaster woont in Spanje, die regelt het financiële deel.

‘Heel veel dingen zijn niet te verklaren als je uitgaat van een overheid die het goed met ons voor heeft’

Robin woont samen met zijn vriendin en hun kat in een klein boerderijtje in een niemendallerig gehucht onder de rook van Dordrecht. Iedere ochtend om half zeven brengt hij zijn vriendin met de auto naar het station, daarna neemt hij vanachter zijn ouderwetse computer, met uitzicht op een veld fruitbomen, het nieuws door. Robin bezoekt telkens een vast rijtje websites. Newscientist is er eentje, The Daily Mail ook. Maar ook naar de Russische staatssite Sputnik gaat Robin graag vanwege de ‘goede politieke analyses’.

Hij zet een houten stoel in de woonkamer. De poes gaat erop liggen, Robin wacht een beetje ongemakkelijk tot ze er weer vanaf springt. Ergens heeft hij iets weg van rapper Faberyayo van De Jeugd van Tegenwoordig, alleen praat hij een stuk bedeesder en heeft hij een Gronings accent. Tegen het einde van zijn studie sociale geografie in Groningen ging hij nadenken. ‘Ik miste een doel. Ik vroeg me vaak af: waarom doe ik dit? Waarom ben ik feitjes aan het stampen? Waarom leer ik de hele tijd dingen die ik over een paar weken weer ben vergeten en waar ik nooit iets mee wil doen? Ik dacht: ik ga naar school, straks ga ik werken, daarna ga ik met pensioen en dan ga ik dood. Er moet toch meer zijn dan dat?’

Nu herschrijft hij dagelijks de meest interessante artikelen van andere websites voor het publiek van NineforNews. Als ik hem spreek is hij bezig met de vertaling van een stuk van The Daily Mail. Hij zet een toontje op als van een enthousiaste presentator. ‘Geheime plaatsen die je niet op Google Earth ziet… is het misschien een ufo-testsite?’ Als ik hem vraag of hij zelf ook denkt dat geblurde luchtfoto’s op Google Earth iets met ufo’s te maken hebben, antwoordt Robin ontkennend. Hij kijkt naar de foto’s bij het artikel van The Daily Mail. ‘Hier gaat het om een olieraffinaderij, misschien wil een land als Hongarije daar geen pottenkijkers. Hier bij Volkel liggen kernbommen. Waarom de Faeröer-eilanden gecensureerd worden, weet ik niet.’ Maar dat zal hij allemaal niet opschrijven. ‘Ik schrijf gewoon van: als je op Google Earth zoekt op vliegbasis Volkel zie je dat die is gecensureerd. Hoe zou dat toch komen?’ Zijn publiek wil zélf nadenken, zegt Robin.

Medium 1 20rc20160321 kees de graaff 02

Voor eigen onderzoek heeft hij geen tijd, hij belt zelfs niet achter nieuws aan. Toch gelooft Robin dat hij een waardevolle bijdrage levert aan de journalistiek. ‘Een oud-medewerker van het NOS Journaal, Janneke Monshouwer, heeft laatst een boek uitgebracht over de nos.’ Janneke Monshouwer werkte in het verleden drie jaar als productiemedewerker bij de nos. Haar boek Ander nieuws: Wat het journaal niet uitzond, uitgegeven door stichting Viva Pachamama, geniet onder complotdenkers veel aanzien. ‘Zij schreef dat we voornamelijk verdraaide en onjuiste informatie kregen. Bij de nos wordt niet gekeken of iets op waarheid berust, maar of het kijkvoer is.’

Robin barst van de voorbeelden waarin de media het verkeerd deden. Toen in 2011 een massagraf in Libië werd blootgelegd waarvoor Kadhafi verantwoordelijk zou zijn, bleek het volgens Robin om kamelenbotten te gaan. ‘Dat heeft een Franse journalist ontdekt.’ En Marianna Mazeh, het uitgehongerde Syrische meisje dat in januari het nieuws haalde, blijkt helemaal niet Syrisch te zijn maar Libanees. Het is niet eens zo dat journalisten burgers met kwade opzet verkeerd informeren. Volgens Robin heeft het meer te maken met tijdgebrek. Journalisten hebben de tijd niet om het echte nieuws van dat van spindoctors te onderscheiden. Bovendien zijn alle media geabonneerd op dezelfde persbureaus en die zijn dan weer niet onafhankelijk. ‘Ik bedoel, de voorzitter van de bestuursraad van het anp is Rijkman Groenink. Die komt uit de bankenwereld. En bij de nos had je heel lang iemand van ing die aan het roer stond.’ De artikelen die ingaan tegen de reguliere berichtgeving zijn wat betreft Robin het interessantst. En die berichten geeft hij een podium.

Wie op internet zou willen achterhalen of het verhaal over die kamelenbotten in het Libische massagraf klopt, stuit op twee werelden. Bij de zoektermen ‘massagraf’ en ‘Libië’ poppen hits op van onder meer de Volkskrant, de nos en Knack. Wie ‘kamelenbotten’ aan de zoektermen toevoegt, vindt een veel langere lijst websites die inderdaad berichten dat de botten in datzelfde massagraf inmiddels geïdentificeerd zijn als kamelenbotten. De oorspronkelijke bron van dat gerucht is onvindbaar.

Volgens Robin zijn er drie groepen mensen. Het eerste kamp bestaat uit burgers die automatisch vertrouwen op de media en andere instituties. Deze mensen moeten niets van complottheorieën hebben. De tweede groep staat daar wél voor open. Daar behoort hij zelf toe. De derde groep slaat volgens Robin in het complotdenken door. Hij kent een geval van iemand die voor de trein is gesprongen, en hij was erbij toen een ander zo doordraaide dat die met een ambulance moest worden afgevoerd. ‘Dat was op een andere alternatieve nieuwsredactie. Ik kende die jongen niet bij naam. Dat zijn vaak die verwarde personen die je dan ineens mensen bij de nos ziet gijzelen.’

Sarper vindt Tarik Z., de scheikundestudent die vorig jaar zendtijd bij de nos eiste door een bewaker te gijzelen, een held. ‘Die man, wat hij wou zeggen, past in mijn straatje. Eigenlijk verwoord ik het niet goed: het past niet in mijn straatje, het past in de realiteit. Want het is écht zo dat de nos zich richt op een bepaald gebied en dat wil belichten en zo de mensen van nieuws voorziet. En wat die Tarik allemaal precies wou vertellen weet ik niet, maar dat hij überhaupt daar naar binnen liep om zijn verhaaltje te doen…’ Daar heeft Sarper bewondering voor: ‘Je kunt wel protesteren met een bord maar dat heeft geen nut, je moet echt dingen doen. Hij probeerde mensen wakker te schudden. Luister, let op, het is niet altijd wat het lijkt. Geloof niet alles wat je ziet. We zijn het allemaal een beetje zat. Er worden steeds meer mensen wakker.’

Als webbouwer Kees de Graaff buiten loopt, onder de open lucht, is hij zich tegenwoordig pijnlijk bewust van de aanwezigheid van ‘chemtrails’: besproeiing met schadelijke stoffen door de Navo. Net voldoende om iedereen een beetje te versuffen. Voor hem blijken de terroristische aanslagen op het World Trade Center ook een kantelmoment in zijn wereldbeeld te hebben betekend. Niet meteen. Maar in 2006 zond bnn Loose Change uit, waarin een alternatieve verklaring wordt gegeven voor 9/11. In de documentaire wordt beweerd dat niet al-Qaeda maar de Amerikaanse regering achter de aanslagen zat. Die theorie is inmiddels grotendeels weerlegd, maar niet helemaal. Zo is er nog steeds onduidelijkheid over ‘gebouw nummer 7’, het gebouw tegenover de Twin Towers dat enkele uren na de aanslagen instortte. Volgens het officiële rapport was dat door een kantoorbrand maar verschillende deskundigen achten dat onwaarschijnlijk. Loose Change oefent nog steeds een grote overtuigingskracht uit op kijkers. Inmiddels is de documentaire online meer dan dertig miljoen keer gezien.

Kees keek in 2006 veel televisie. Zijn werk als conciërge bij een vluchtelingenorganisatie liep een beetje op z’n eind omdat er in die tijd weinig asielzoekers naar Nederland kwamen. Van de reclame-inkomsten die hij binnenkreeg via een aantal websites kon hij steeds beter rondkomen. Hij had veel vrije tijd. ‘Toen de documentaire afgelopen was, had ik een probleem. Ik kon doen alsof ik ’m niet gezien had of ik moest er meer van weten.’ Hij koos voor het laatste. Dagen en nachten surfte hij op het internet. ‘Ik ben als een spons, ik wil altijd alles weten.’

Het leven van Kees was nog niet zo verankerd als het nu is. Tijdens zijn middelbare-schooltijd op het vwo belandde Kees in een depressie. In 2006 was hij daar al lang van hersteld, maar die depressieve episode had hem wel afgezonderd van zijn omgeving. Zijn vwo had hij niet afgemaakt, hij was nooit gaan studeren. Het duurde lang voordat Kees opnieuw een vast netwerk van vrienden en kennissen om zich heen verzameld had. ‘Avond aan avond zat ik te klikken en websites te bezoeken. Iedere keer vergeleek ik het officiële verhaal met de alternatieve theorie. Op een gegeven moment was ik overtuigd.’

‘Als je denkt dat je het plaatje compleet hebt, ben je of fucking slim, of je bent gewoon gek in je hoofd’

Via de complottheorie rond 9/11 kwam Kees op het spoor van de Illuminati, die volgens zijn bronnen een geheim genootschap binnen de Vrijmetselarij zouden hebben. En met het geloof in zo’n genootschap dat de wereld achter de schermen bestuurt, werd de wereld wat betreft Kees opeens een stuk logischer. ‘Heel veel dingen zijn gewoon niet te verklaren als je uitgaat van een overheid die het goed met ons voor heeft. Als je eenmaal van de Illuminati afweet, valt de hele puzzel in elkaar.’

En nu heeft Kees een wereldbeeld dat doet denken aan de _Star Wars-_films. De aarde wordt regelmatig bezocht door wezens van andere planeten en in de hoogste kringen is men daar al lang van op de hoogte. De aarde is een van de weinige planeten waar Goed én Kwaad bestaan en dit is van hogerhand zo gepland omdat het een leerschool biedt voor de ziel. De geheime machthebbers hebben er baat bij burgers tegen elkaar op te stoken en op allerlei manieren te verzwakken. De enige manier om je daartegen te bewapenen is door niemand zomaar te vertrouwen. Kritisch blijven, daar gaat het om. Dus in zijn zoektocht naar de waarheid probeert Kees zo veel mogelijk verschillende bronnen te verzamelen. Als bronnen uit verschillende hoeken ongeveer hetzelfde beweren, wordt hun bewering geloofwaardiger. Een andere manier om informatie te toetsen is er niet.

Jelle van Buuren, onderzoeker bij het Haagse Centre of Terrorism and Counter Terrorism, schreef vorig jaar een essay over het discours onder complotdenkers voor De Groene. ‘Complotdenkers stellen wezenlijke vragen naar wie bepaalt wat wel en niet waar is’, zegt hij, ‘welke informatie als betrouwbaar wordt gezien en of daar bepaalde machtsposities aan verbonden zijn. Het is alleen jammer dat de kritische houding die complotdenkers hebben ten opzichte van officiële bronnen zo vaak ontbreekt als het gaat om de betrouwbaarheid van hun eigen bronnen. Ik zie te vaak artikelen die vooral naar elkaar verwijzen als bewijsvoering en uiteindelijk allemaal gebaseerd zijn op een bron waar je echt wel vraagtekens bij kunt zetten. Maar door die voortdurende herhaling lijkt het alsof het om heel stevige bronnen gaat.’

Het is volgens hem verschrikkelijk lastig vast te stellen of het aantal complotdenkers groeit. ‘Je kunt wel zeggen dat het aanbod en vooral de toegankelijkheid van complottheorieën is toegenomen door de sociale media. Overheden maken zich daar in toenemende mate zorgen over. Daaronder zit de vrees dat een permanent en structureel wantrouwen tegen autoriteiten, kennis producerende instellingen en media tot een wantrouwende samenleving vol polarisatie leidt waarin een open en democratische discussie nauwelijks meer mogelijk is. Maar ik denk dat het een vergissing is om complotdenken als het grote gevaar te zien. Het gaat om de lading die eronder zit: wantrouwen, onthechtheid, politieke vervreemding en het idee dat het politieke systeem een soort vijandige entiteit is die tegenover de bevolking staat en alleen zichzelf of een aantal belangengroepen representeert. Dat zijn zorgen en grieven die breder leven in de samenleving dan alleen onder complotdenkers.’

Cultuursocioloog Stef Aupers is als hoogleraar mediacultuur verbonden aan de Universiteit van Leuven en doet onderzoek naar complotdenken. ‘Dertig procent van de Nederlanders vindt de verklaring dat Bush achter 9/11 zat op z’n minst plausibel’, vertelt hij. ‘Het vertrouwen in de overheid is de laatste tien jaar enorm achteruit gegaan: 9/11, de moord op Pim Fortuyn en de moord op Theo van Gogh hebben daar allemaal invloed op gehad. Complotdenken is gebaseerd op wantrouwen ten opzichte van instituties. Dat betekent niet dat iedereen die de instituties wantrouwt een complotdenker is, maar een grote mate van wantrouwen voedt complotdenken wel. Daarnaast worden burgers via sociale media in toenemende mate ingelicht over mogelijke complotten. Zij zien steeds meer dat er van alles onder de pet gehouden wordt. Denk aan de Teeven-deal.’

Volgens hem hoeven complotdenkers niet te worden weggezet als een maatschappelijk probleem: ‘Je kunt het ook zien als een democratisering. Het grootste deel van complotdenkers bestaat uit betrokken en kritische burgers. Het is moeilijk om goede informatie te vinden. Dat is wellicht iets voor middelbare scholen, om kinderen te leren iets niet zomaar voor waar aan te nemen. Complotdenken raakt aan een heel complex aspect van onze samenleving. Want hoe komen we erachter wat waar is?’

Een paar jaar geleden stond hij in De Balie voor een groep complotdenkers. Toen ging iemand uit het publiek de discussie met hem aan. Die man had in een peer reviewed artikel bewijs gevonden dat niet al-Qaeda maar Bush achter de aanslagen op het World Trade Center had gezeten. ‘Veel complotdenkers hebben affiniteit met de wetenschap. Maar aan de andere kant vraag ik me af of zo iemand ook weet dat er tegenover dat ene artikel tientallen andere peer reviewed artikelen staan waaruit het tegendeel blijkt.’ Dat zei Aupers toen echter niet tegen zijn publiek. ‘Ik ga dat debat op zo’n moment niet aan. Want dan ben ik meteen onderdeel van de elite waar ze juist tegen strijden.’

Kees de Graaff praat ook wel eens met ‘channelers’. Dat zijn mensen die kunnen communiceren met engelen, geesten en wezens van andere planeten. Kees vertrouwt ze vooral omdat ze zo ‘gewoon’ zijn. ‘Het zijn mensen als jij en ik. Doodnormale mensen die het als hun missie zien om de waarheid te verspreiden.’ De waterkan op tafel heeft Kees beschilderd met allemaal bloemetjes. Water schijnt namelijk ook een bewustzijn te hebben, dat is volgens Kees wetenschappelijk bewezen door een Japanse wetenschapper en de Universiteit van Stuttgart. ‘Als je water omringt met mooie dingen, voelt het zich gelukkiger en daardoor wordt het ook gezonder.’ Met een zwarte viltstift schreef hij op de kan: ‘Dank je lief water’. Hij heeft het idee dat het helpt, want hij is nooit ziek.

Sarpers wereldbeeld is wat minder uitgekristalliseerd dan dat van Kees. ‘Ik heb niet het idee dat ik het plaatje compleet heb. Als je dat wel hebt, ben je of fucking slim of je bent gewoon gek in je hoofd. Bovendien heb ik er de tijd niet voor’, zegt hij. Maar zijn benadering van de informatiestroom die op hem af komt, doet wel heel erg aan die van Kees denken: ‘Er is niet één vaste plek die ik vertrouw. Dat is het mooie ervan. Er is niet één vaste plek waar je al je informatie vandaan kunt halen. Je krijgt allemaal puzzelstukjes. En het is maar net hoe goed jij kunt puzzelen.’

Toen hij twintig was is Sarper zelf een keer geïnterviewd door RTV Noord-Holland. Er was tijdens een voetbalwedstrijd een gevecht geweest met de keeper, en Sarper had twee dagen vastgezeten omdat hij de keeper met een moersleutel in zijn rug zou hebben geslagen. Toen hij door RTV Noord-Holland werd benaderd dacht hij dat het een kans was om zijn kant van het verhaal te doen. Uiteindelijk zag hij zichzelf op televisie terug, zwaaiend met een sleutelbos, terwijl hij zei dat de beschuldiging onjuist was. ‘Dat was alles. Misschien is het omdat ze er de tijd niet voor hadden, maar als ik naar het nieuws kijk, en ik hoor dat er een scheidsrechter wordt geslagen door iemand met een moersleutel, en dan zie ik de desbetreffende jongen op beeld en die zwaait met zijn sleutels… Dan denk je toch dat die jongen het wél gedaan heeft?’

Ineens realiseert Sarper zich dat zijn achterdocht daar misschien wel echt begonnen is. ‘Ze hadden het niet letterlijk omgedraaid hè. Dat is het mooie. Ze berichtten niets wat niet waar was. Maar ze brachten het wel op zo’n manier dat de kijker een bepaalde kant op werd gestuurd. En dat is gevaarlijk.’


Beeld 1: Kees de Graaff. ‘Ik ben als een spons, ik wil altijd alles weten’

Beeld 2: Robin de Boer. 'Bij de NOS wordt niet gekeken of iets op waarheid berust, maar of het kijkvoer is’