Uit de kast in Kenia

Nairobi – Een surpriseparty, liefdesverklaringen en een stortvloed aan homofobe verwensingen: het viel schrijver Binyavanga Wainaina, winnaar van de Caine Prize for African Writing, afgelopen week allemaal ten deel.

Aanleiding was de publicatie van zijn spraakmakende essay I Am an Homosexual, Mum op de Zuid-Afrikaanse website The Chronicle. ‘Het ontbrekende hoofdstuk’ van zijn memoir One Day I Will Write About This Place, noemt Wainaina zijn publieke coming out. Hij deed dat in de vorm van een fictieve brief aan zijn overleden moeder, geschreven op zijn 43ste verjaardag.

De Keniaanse schrijver zette wel vaker dingen in beweging: tien jaar geleden richtte hij Kenia’s literaire platform Kwani? op. Stoffig Keniaans letterenland trok hij de publieke ruimte in, met poetry slams en literaire festivals. ‘Binyavanga heeft het woord bevrijd’, betoogt de jonge schrijfster Kingwa Kamencu. Nu staat Wainaina opnieuw op de barricade voor verandering. Met beduidend meer tegenstand. Progressief Kenia bejubelt zijn lef en moed. De timing van het uit-de-kast-essay was niet toevallig, de symboliek des te groter: in Nigeria en Oeganda, landen die Wainaina regelmatig bezoekt, is kortgeleden strenge anti-homowetgeving doorgevoerd.

Maar illustratief voor het heersende sentiment is de gebruikelijke homofobe retoriek op tijdlijnen en in krantencommentaren. Wainaina vertoont ‘onnatuurlijk’ en ‘on-Afrikaans gedrag’. Homoseksualiteit is immers een importproduct uit het Westen, meegebracht in de koloniale tijd, menen veel Kenianen. Een enkeling combineerde die overtuiging met doodsbedreigingen.

Wainaina was goed voorbereid. ‘Wen er maar aan, ik woon hier en ga niet weg’, verkondigde hij twee dagen na het essay in de YouTube-documentaire What I Have To Say About Being Gay. Al rokend en ratelend weerlegt hij de beschuldigingen ‘on-Afrikaans’ te zijn. ‘Niet homoseksualiteit zelf, maar strafwetgeving voor sodomie is ons opgelegd in de Britse koloniale tijd.’

We kennen onze eigen geschiedenis niet meer, wil hij maar zeggen. De westerse invloed op de huidige Keniaanse maatschappij diept Wainaina vervolgens verder uit in een hilarische performance act. De staat, de kerk, de hypocriete middenklasse, de erven van het kolonialisme: ze krijgen er allemaal van langs. Kenia is een copycat van het Westen geworden, beargumenteert hij. Daarom pleit hij voor een herwaardering van de verbeelding, voor de ontwikkeling van een eigen Afrikaanse realiteit. Zodat lokale problemen met Keniaanse innovaties opgelost kunnen worden. Of deze boodschap het wint van het rumoer rondom zijn coming out moet blijken.