Commentaar: Formatie

Uit wantrouwen geboren

Sinds wanneer worden er kabinetten geformeerd in een voetbalstadion? Sinds zaterdag 29 maart 2003. De tijd dat politici in een bistro bij kaarslicht hun zaken deden en een bevriende fotograaf tipten, is voorbij. Onderhandelingen dienen zich nu te voltrekken voor het oog van de massa. Om de formatie te smeren, had PvdA-leider Wouter Bos zijn gesprekspartner Jan Peter Balkenende zaterdag daarom uitgenodigd voor Nederland-Tsjechië. Op de eretribune van de Kuip stonden ze in vol ornaat. Bos docerend met een oranje sjaal, Balkenende luisterend met een oranje stropdas. Dat is, qua public relations, inderdaad veiliger dan welk rood-wit dan ook.

Het povere resultaat (1-1) heeft Balkenende en Bos kennelijk tot wederzijdse inkeer gebracht. Twee dagen later werden ze het eens over het geld. CDA en PvdA zijn bereid om twintig miljard te bezuinigen. Driekwart van dit bedrag is om het begrotingstekort in 2007 tot nul te hebben teruggedrongen, de resterende vijf miljard euro moet vrijkomen voor investeringen in onderzorg, zorg en veiligheid. Over één neveneffect van deze sanering, op voorhand al uitgeroepen tot de grootste bezuinigingsoperatie sinds de Tweede Wereldoorlog, zijn ze het nog niet eens. Wordt de koppeling van marktlonen en uitkeringen ook losgelaten? Volgens het CDA zullen slechts de ambtenarensalarissen bepalend zijn, de PvdA ziet het anders. Dat wordt nog wat als de vakbonden niet genegen zijn tot matiging omdat ze er de ziekte over in houden dat managers à la Cees van der Hoeven (Ahold) doorgaan met hun eigen onmatigheid uit de jaren negentig. Beide partijen gaan er niettemin van uit dat de formatie van hun kabinet nog slechts een kwestie van geduld is. Alleen het Centraal Planbureau kan de politieke liefde nog verstoren.

Halleluja.

Laten we onszelf desondanks niet te veel wijsmaken. De kiezers mogen zich dan op 22 januari voor deze coalitie hebben uitgesproken — en haar bij de Statenverkiezingen van 11 maart niet hebben geblokkeerd, — dit kabinet in wording heeft nu al aangeboren gebreken.

Sinds 16 oktober vorig jaar draaien de meeste ambtenaren duimen omdat er niet meer wordt geregeerd. Wanneer het nieuwe kabinet op de stoep van koningin Beatrix staat, laten deze overheidsdienaren zich heus niet onmiddellijk in de houding commanderen. Het jaar 2003, het jaar van de oorlog, is daarom een verloren jaar. Het is de vraag of 2004 zal worden gewonnen.

Dit kabinet komt er alleen omdat Bos en Balkenende elkaar nodig hebben. Balkenende weet dat de VVD hem, bij een mislukking op de valreep, niet met open armen zal ontvangen maar hem eerder het vel over de oren zal trekken.

Bos hoopt dat hij, in het licht van deze juniorpremier op herhaling, zo kan schitteren dat diens Torenbonus wat verbleekt.