Economie

Uitkeringsverrekker

Voor taalgeleerden zonder aandelen moet de kredietcrisis een feest zijn. Niet alleen duiken er dagelijks nieuwe taalvondsten op als rommelhypotheken, giftige kredieten, vuilnisbanken en bosbanken, ook keren verloren gewaande economische begrippen onverwacht weer in het dagelijkse spraakgebruik terug. Nationalisatie, bijvoorbeeld, een term die we sinds het eerste (en laatste) kabinet-Den Uyl alleen nog maar in historisch verband gebruikten. Of stimuleringsplan, ook zo’n idee uit die tijd van de maakbare economie.
De ‘depressie’ was de afgelopen decennia gekaapt door de psychologen en meteorologen, maar is inmiddels weer helemaal terug in het economische discours. Sommige economen weven zelfs al een terloops ‘hyperinflatie’ door hun argumentatie heen.
Minder oud, maar tot 2008 toch onder een laag stof verdwenen, is de jaren-tachtigtaal van de arbeidsmarkteconoom: massaontslagen, jeugdwerkloosheid, arbeidstijdverkorting, langdurige werkloosheid. Het komt dit jaar allemaal weer terug. Alleen nog een muziekje van The Pretenders of (zo u wilt) Anita Meyer erbij, een paar gebreide beenwarmers aan de benen, en de nostalgietrip kan beginnen.
Niet te somber allemaal, de recessie van de jaren tachtig zijn we uiteindelijk ook te boven gekomen. Bovendien: er staan in Nederland volgens de laatste cijfers (van de herfst van 2008) nog altijd 251.000 vacatures open. Dat is slechts duizend minder dan een jaar eerder en onvergelijkbaar veel meer dan in die sombere jaren tachtig.
Althans, zo lijkt het. In werkelijkheid is het maar de vraag of de gemelde vacatures nog wel echt bestaan. Want hoe werkt het in het gemiddelde Nederlandse bedrijf? Een afdelingshoofd dat na jaren soebatten en marchanderen eindelijk toestemming van de directie heeft om een extra medewerker aan te stellen, levert die arbeidsplaats niet graag in.
Liever belooft zo’n chef aan de bedrijfstop dat hij of zij de vacature het komende jaar niet zal invullen. Dan blijft de claim op de extra medewerker in de boeken staan en hoeft de chef, zodra de economie weer aantrekt, het interne gevecht niet opnieuw te voeren.
Daarnaast gaan grote bedrijven tijdens een recessie vaak door met het plaatsen van vacatures. Het valt op als bijvoorbeeld Shell of Unilever opeens niet meer op de banenpagina’s van kranten en internetsites voorkomt. Ook blijft dit soort bedrijven graag op het netvlies hangen van studieadviseurs, recruiters en andere arbeidsmarktprofessionals. Schrijf maar bij op het lijstje nieuwe woorden: nepwerk, spookvacature en jobfoppen.
Ook voor werklozen is de wereld anders dan gedacht. Wie in 2009 wordt ontslagen en denkt in het zachte matras van de WW te vallen, komt bedrogen uit. De werkloosheidsuitkering is de afgelopen jaren tot op het ondergoed uitgekleed.
Vooral voor jongeren zal het schrikken zijn. Iemand die al na pakweg een half jaar werken weer op straat komt te staan, krijgt maar drie maanden een uitkering. Voor ieder werkzaam jaar in de vijf jaren daarvoor komt er een maand extra uitkering bij. Een nieuwe werkloze die vijf jaar werkte, heeft dus recht op acht maanden WW. Daarna volgt de bijstand, maar dan moet je wel eerst je eigen huis ‘opeten’. Da’s lekker, net nu de huizenprijzen dalen en de vraag nihil is. Een oudere werkloze krijgt iets meer. Elk jaar dat hij of zij vóór 1998 ouder was dan 18 is goed voor een extra maand, met een maximale uitkeringsduur van drie jaar en twee maanden. Iedereen die voor 1980 is geboren kan daarvan profiteren.
Al met al zal de WW voor velen maar voor korte duur zijn. Zo hebben vakbonden, kabinet en werkgevers dat de afgelopen jaren bedacht. De arbeidsmarkt liep op rolletjes, dus het kon best een beetje minder.
Maar nu er weer ouderwetse massaontslagen aankomen, lijken ze daar toch van te schrikken. Minister Piet Hein Donner van Sociale Zaken tuigde snel een systeem van arbeidstijdverkorting op, om ontslagen in de industrie te voorkomen. En werkgevers en werknemers schreeuwen om het hardst om extra uitgaven van de overheid om iedereen aan het werk te houden. Er doen zelfs verhalen de ronde dat de sociale partners werken aan een groots plan om ontslagen in 2009 zo beperkt mogelijk te houden. ‘Een lenteoffensief’, noemde VNO-NCW-bestuurder Willem Vermeend dat onlangs.
Leuk nieuw woord, lenteoffensief. Maar of het genoeg zal zijn om neologismen als WW-deceptie, uitkeringsverrekker en jeugdarmoede uit de nieuwe-woordenlijstjes van 2009 te houden? Ik zou er maar niet op rekenen.