Umberto Eco vertrekt vanwege Berlusconi

Rome – Afgelopen maandagavond toverde Umberto Eco (83) het konijn uit de hoge hoed. Hij vertrekt bij zijn uitgeverij Bompiani om samen met een groep belangrijke Italiaanse en buitenlandse auteurs een nieuwe uitgeverij op te richten.

Dat is het antwoord op Berlusconi, die ervan overtuigd is dat alles te koop is. In maart bracht Berlusconi via zijn uitgeversketen Mondadori een offer they couldn’t refuse uit op de noodlijdende concurrent Rizzoli, waar Bompiani deel van uitmaakt. Ondanks protesten van auteurs als Umberto Eco en Sandro Veronesi, die werden behandeld alsof ze bij de inboedel hoorden.

Eco is de hoofdsponsor van de nieuwe uitgeverij, die onpraktisch ‘Het schip van Theseus’ gaat heten. Een verwijzing naar de Griekse mythe van Plutarchus over een schip dat tijdens de jarenlange vaart op zee onderdeel voor onderdeel wordt vervangen en toch hetzelfde blijft. Umberto Eco legt twee miljoen euro in en geniet. ‘Ha! Dit is het enige alternatief voor het invullen van kruiswoordpuzzels tegen alzheimer. We zijn totaal krankzinnig, maar ik voel me ineens springlevend!’

De grote vrouw van Bompiani is Elisabetta Sgarbi, uitgeefster van de oude stempel met een grote stal van auteurs die haar trouw tot in de dood hebben gezworen. Naast Eco, -Veronesi en Susanna Tamaro zullen ook Tahar Ben -Jelloun, Hanif Kureishi en Michael Cunningham meeverhuizen. Met Paulo Coelho, Michel Houellebecq en Thomas Piketty heeft ze nog geen contact gehad, ‘maar geef me even de tijd om mijn spinnenweb te weven, het is allemaal nog kakelvers’. Het beslissende moment was toen Sgarbi onlangs een gesprek had met haar nieuwe ‘baas’, Berlusconi’s dochter Marina, die de scepter zwaait bij het commerciële Mondadori. ‘Twee vrouwen die elkaar onmogelijk kunnen begrijpen’, aldus Eco, ‘niet eens zozeer vanuit ideologisch oogpunt, maar antropologisch.’ Toen Elisabetta Sgarbi de grote zorg van haar auteurs over hun autonomie en identiteit voorlegde aan de oppermachtige Marina ontstond een patstelling. Geen speciale statuten, geen andere behandelingen, laat iedereen zich gewoon aan ‘het marketingplan’ houden en dan komt het allemaal goed, luidde het antwoord van De Dochter.

Dat was de druppel, maar daar was nog maar weinig voor nodig. Dat cultuur ontstaat in een bepaalde bedding, vanuit een traditie van vertrouwen en vrijheid, daar kunnen ze in huize Berlusconi niet veel mee. Schrijf gewoon een boek en wij geven het uit, wat is het probleem?

De reactie vanuit Mondadori op deze onverwachte coup is doodse stilte.