Kunstenaar Brian Elstak in zijn atelier in de serie Scrollodex © Matthijs-Immink

Een bevriend collega stapte als filosofiedocent over naar de Rietveld. Sindsdien gidst hij ons door de afstudeertentoonstellingen. Fascinerend, die uiteenlopende universa. De diversiteit vanwege wereldwijde herkomst van studenten, maar ook door het individu-eigene. Met sommig werk heb je niks, ander raakt onmiddellijk en er is een intrigerend tussengebied. Vaak zijn de makers aanwezig en komt het tot contact. Soms geeft toelichting een ingang die anders doet kijken, zoals ook goede recensies doen. Ik ervaar die excursies als cadeau.

Zulke geschenkjes krijgt u aangeboden in zes afleveringen Scrollodex, een programma waarin Heske ten Cate en Yuki Kho ‘kunstenaars die er nú toe doen’ bezoeken in hun atelier. In de drie die ik zag kostte het trouwens geen moeite me tot het werk te verhouden: fascinerend. Maar de kunstenaar op de plaats van haar/zijn scheppen te zien en horen is een bonus, die het gemis van de fysieke ervaring in museumzaal of galerie compenseert. Ik zag Brian Elstak (1980); Shertise Solano (1982); Zoro Feigl (1983), allen opvallend veelzijdig.

Elstak is beeldend kunstenaar in legio genres (en daar ook nog eens gekomen via hiphop en theater). Deelt zijn atelier met collega’s, zoekt samenwerking met andere kunstdisciplines (schrijvers, dj’s), doet reclamewerk voor ‘verantwoorde’ bedrijven – voilà, de antipode van de eenzaam worstelende kunstenaar. Uomo universale en sociaal dier. Hij citeert Nina Simone (‘a true artist reflects the times’), daarmee ook doelend op ‘kwesties van kleur’, maar dat soort kunstuitingen behelzen veel ‘Black Trauma’, waar hij juist ‘Black Joy’ wil etaleren. En ja, kleuren, bewegingen, ritme, klanken, ze knallen alleen al van zijn webpagina af. Als je dan voor je kinderen succesvolle prentenboeken met kleine helden van kleur maakt, dan voer je een vreugdevolle strijd.

Shertise Solano is ook via theater tot beeldend kunstenaarschap gekomen. En net als Elstak werkt ze in veel sub-disciplines (knipsels, plaksels, stop-motion) en aan uiteenlopende projecten tegelijk, waarbij tekening of object tijden kan wachten op vervolg. ‘Af is het nooit.’ Ook bij Solano speelt identiteit, mede bepaald door kleur, een belangrijke rol. Iets meer naar de trauma-kant, vermoed ik, zowel in particuliere geschiedenis als in sociale zin. Maar toch, ‘Sherise’s werk danst naar buiten’ constateren Ten Cate en Kho. Met huid en haar stort ze zich in het werk, tot uitputting toe, met het ‘ik’ vaak als inzet, zonder onaangenaam narcisme. Meer als reactie op het feit dat ze zich als kind weg wilde strepen van de schoolfoto. Jazzmuzikant en filosoof Sun Ra is inspiratiebron.

Bij Feigls werk had ik dezelfde blij makende ervaring als ooit op de fameuze tentoonstelling Bewogen beweging. Wat een originaliteit en veelzijdigheid. Overal verspreid werken in uitvoering. Allemachtig, wat zien kunstenaars toch veel meer in het bestaande dan de modale sterveling. En ze kunnen er nog iets nieuws van maken ook.

Scrollodex, VPRO, zes afleveringen vanaf 3 juli, NPO2Extra, 20.15 uur en op VPRO YouTube. Nog niet gezien: Claudy Jongstra, Iriée Zambié, MAISON the FAUX (Joris Suk, Tessa de Boer)