Update: Het LIE MORE-schandaal

Goed - minstens zestien grote banken hebben minstens vijf jaar lang LIBOR gemanipuleerd, de dagelijks bepaalde maatstaf voor de rentepercentages van achthonderd biljoen dollar aan wereldwijd gesloten financiële transacties.

Medium anp 19725888

Dat weten we sinds eind juni bekend werd dat de Britse Barclays Bank strafvervolging heeft afgekocht door 450 miljoen dollar aan boetes te betalen aan het Amerikaanse ministerie van Justitie (160 miljoen) en de toezichthouders CFTC (VS, 200 miljoen) en FSA (Brits, 96 miljoen).

Maar hoe groot is nu de schade die met deze manipulatie is aangericht? Ontvangers van woninghypotheken en bedrijfskredieten kunnen zowel zijn benadeeld - door te hoog vastgestelde rentes - als bevoordeeld - door te lage rentes; The Economist wees daar al ruim twee weken geleden op. Op donderdag 12 juli, de dag waarop De Groeneover het schandaal berichtte, publiceerde Morgan Stanley een eerste educated guess (pdf).

Over de schade voor ‘ons’, kleine particuliere - en bedrijfskrabbelaars, spreken de analisten van deze zakenbank, die tot dusver niet is genoemd als medepleger van de LIBOR-fraude, zich wijselijk niet uit. Zij beperken zich tot drie categorieën: boetes à la Barclays voor andere malverserende banken, schadevergoedingen aan benadeelden en andere, meer indirecte financiële gevolgen van de golf van LIBOR-verontwaardiging.

Alleen Barclays en de Zwitserse UBS hebben van meet af aan meegewerkt aan het onderzoek en ‘genieten’ daarom een ‘korting’ van 30 procent. De andere banken zullen de volle mep moeten betalen. Dat kan hen gezamenlijk vier tot 7,5 miljard dollar kosten, schat Morgan Stanley. Via ingewikkelde statistische kansberekeningen komt daar gemiddeld vierhonderd miljoen dollar per bank aan schadevergoedingen voor LIBOR-benadeelden bij, ofwel nog eens 6,4 miljard dollar voor de zestien banken met boter op hun hoofd. Dat maakt een totaal van tien tot bijna vijftien miljard dollar.

Hoe de Financial Times komt aan 22 miljard dollar, zoals de zakenkrant vorige week donderdag publiceerde, is onduidelijk: de Morgan Stanley-analisten noemen dit veel hogere bedrag nergens in hun rapport.

De indirecte schade is niet te kwantificeren, maar die kan fors oplopen. Zo kan de LIBOR-woede leiden tot strengere regels die de derivatenhandel door banken aan banden leggen, of dwingen tot verdere verhoging van hun kapitaalbuffers. Ook de reputatieschade is aanzienlijk - en niet alleen voor de banken. Zo weten we inmiddels dat de FSA al in 2007 werd gewaarschuwd voor mogelijke LIBOR-manipulaties - nota bene door bankiers van Barclays. Toch deed de Britse waakhond niets. Pas drie jaar later kwam hij in actie, gepord door zijn Amerikaanse tegenvoeters.

Ook de miljarden die JP Morgan Chase in Londen verspeelde door de capriolen van haar handelaar Bruno Iksil, die daaraan de bijnamen ‘London whale’ en ‘Voldemort’ overhield, roepen pijnlijke vragen op over het FSA-toezicht. Inzake LIBOR was dat zelfs helemaal afwezig. De FSA achtte zich namelijk juridisch niet bevoegd over het dagelijkse rente-onderonsje tussen zestien grootbanken en de Londense bankiersclub BBA. Maar volgens de BBA had de FSA er in ieder geval op moeten toezien dat de banken geen valse data aanleverden.

Dit pot-en-keteldebat roept tot slot de vraag op of verdere manipulatie van LIBOR is te voorkomen. De Amerikaanse econoom Rosa Abrantes-Metz, die eveneens al eerder (in 2009) de alarmbel luidde over de London Interbank Offered Rate, deed toen ook meteen een verbetersuggestie: vergroot drastisch het aantal banken dat iedere dag LIBOR-quotes afgeeft. Hoe meer banken meedoen, hoe kleiner de kans dat een significant aantal deelnemers samenspant - laat staan dat individuele banken, hoe groot ook, de maatstaf zouden kunnen beïnvloeden.

Frank Partnoy, hoogleraar rechten en financiën in San Diego, lanceerde maandag in de FT een andere oplossing. Om te beginnen moeten niet méér, maar alle internationaal actieve banken quotes afgeven, vindt Partnoy. De verzameling van al die data wil Partnoy delegeren aan een nieuw op te richten Libor Trust. Nu wordt de LIBOR-van-de-dag bepaald doordat de BBA eerst de vier hoogste en vier laagste quotes schrapt, en vervolgens het gemiddelde berekent van de acht resterende quotes. Dat wil Partnoy zo laten. Alleen zou de bank met de laagste quote voortaan een fors bedrag moeten parkeren bij de Libor Trust, tegen de zelf opgegeven rente - zeg een miljard dollar tegen 1 procent. Is de werkelijke rente hoger, dan wordt deze bank onmiddellijk gestraft voor haar verlakkerij. De bank met de hoogste quote mag het geparkeerde bedrag lenen van de Trust. Voor haar levert dat juist een voordeel op.

Zo krijgen banken een prikkel zich te gedragen. De enige prikkel, impliceert Partnoy, die zij begrijpen: een rekening.


Beeld: Londen, 4 juli. Protest tegen de nauwe banden tussen bankiers en politici, terwijl Barclay’s bestuursvoorzitter Bob Diamond wordt verhoord.

Courtesy Carl Court / AFP / ANP