V-jaar

2016 wordt het jaar van het voorzitterschap, verkiezingsprogramma’s, voornemens – en hopelijk ook van verdraagzaamheid.

Aan voorspellingen kun je flink je kop stoten, maar aan de voorspelling dat 2016 in politiek Den Haag een V-jaar wordt niet. V staat overigens niet voor vrouw, want dat is wel een voorspelling die aan een grote mate van onzekerheid onderhevig is. Als komende week waarschijnlijk opnieuw een vrouwelijke _V_oorzitter van de Tweede Kamer wordt gekozen, is dat bovendien geen reden om 2016 Jaar van de Vrouw te noemen. Daarvoor moet er in de politiek meer gebeuren. De Kamer loopt flink achter. Alleen de Partij voor de Dieren heeft een vrouwelijke fractievoorzitter. Een vrouw als Kamervoorzitter lijkt een doekje voor het bloeden.

De V in dit nieuwe jaar staat voor andere zaken. Zoals het _V_oorzitterschap van de Europese Unie dat per 1 januari is begonnen. In de aanloop naar dat voorzitterschap werd rond het Binnenhof veelvuldig gevraagd wat de ambities van Nederland zijn. Als daarop het antwoord kwam, zo goed mogelijk voorzitten, werd het kabinet ervan beschuldigd ambitieloos te zijn. Tot een hoge ambtenaar eens antwoordde: wat zou u ervan vinden als een land het voorzitterschap zou gebruiken voor eigen plannetjes? Of: het voorzitterschap is dienend. Je zou soms willen dat een politicus een dergelijk antwoord gaf.

Maar ook corvee kun je goed of belabberd doen. Nederland wacht wat dat betreft geen makkelijk half jaar. Het heeft een paar lastige onderwerpen op zijn bordje, die overigens ook allemaal bijdragen aan dit V-jaar. V_luchten de Britten de EU uit of kunnen ze mede dankzij de inzet van minister-president Mark Rutte erbij gehouden worden? Krijgt de Europese Unie de _Vluchtelingenstroom niet alleen op papier enigszins onder controle maar worden de afspraken ook in de praktijk nagekomen?

Het ironische toeval wil dat tijdens het EU-voorzitterschap in Nederland _V_oor of tegen het Associatieverdrag van de Europese Unie met Oekraïne wordt gestemd, op woensdag 6 april. Het Associatieverdrag gaat niet over uitbreiding van de EU en toetreding van Oekraïne, maar de initiatiefnemers van het raadgevende referendum insinueren dit wel, waardoor allerlei bedenkingen, bezwaren en onderbuikgevoelens ten aanzien van de EU gaan meespelen. Zoals directeur Kim Putters van het Sociaal en Cultureel Planbureau (scp) afgelopen najaar tijdens een lezing zei: dit referendum zou wel eens gebruikt kunnen worden om nee te zeggen tegen de politieke elite.

De boel in de EU tijdens het voorzitterschap bij elkaar proberen te houden, terwijl je eigen bevolking indirect nee zegt tegen die boel, is al pijnlijk genoeg. Maar hoe gaat het kabinet reageren als er voldoende mensen gaan stemmen op 6 april en de meerderheid van die stemmers nee zegt? Regeringspartij pvda zal de uitslag respecteren. Niet verwonderlijk, de partij was een van de initiatiefnemers voor de wet waardoor sinds juli vorig jaar een raadgevend referendum mogelijk is.

Coalitiegenoot vvd stemde echter tegen. Een beetje democraat respecteert een aangenomen wet, maar het gaat hier om een niet-bindend raadgevend referendum. De politiek hoeft die raad niet op te volgen. Zou ze dat wél doen, dan verandert het referendum zonder politieke discussie en wetswijziging in een bindend referendum. Maar durft de vvd het aan de raad van het volk niet op te volgen? Met als reden dat er oneigenlijke argumenten meespeelden? Dat laatste zou de boosheid op de politieke elite vergroten; het eerste zou een probleem zijn voor de coalitie. Speculaties over een val van het kabinet zijn er genoeg, eigenlijk is dat een constante bij dit minderheidskabinet, dat vervolgens wel al langer regeert dan de voorgaande kabinetten in de laatste vijftien jaar. Maar ook zonder val zal dit jaar in het teken staan van V_erkiezingen. Want ook wanneer ze gewoon in maart 2017 zijn, moet er dit jaar veel worden voorbereid: _Voormannen of -vrouwen moeten worden gekozen, kandidatenlijsten samengesteld en _V_oornemens opgesteld.

De meeste aandacht zal uitgaan naar Diederik Samsom, wel of niet lijsttrekker bij de pvda, en Mark Rutte, wel of niet opnieuw lijsttrekker bij de vvd. Maar wat willen alle partijen eigenlijk voor de komende vier jaar? De klacht van oppositiepartijen mag zijn dat dit kabinet is uitgeregeerd, maar waar koersen ze zelf op aan? Het is verdacht stil. Stiekem hopen ze dat het kabinet nog even volhoudt, dat geeft hun tijd om na te denken.

Belastingvereenvoudiging zal zeker op de lijst _V_oornemens staan, tenslotte is dat het huidige kabinet niet gelukt. Maar belastingvereenvoudiging is, hoe ingewikkeld ook, eigenlijk gewoon groot onderhoud, zeker na een kabinetsperiode waarin de pensioenleeftijd voor het eerst op de schop ging, de zorg ingrijpend werd veranderd, de hypotheekrente eindelijk geen heilig huisje meer was en studenten moesten gaan lenen.

Ook werk zal hoog op de lijst staan, maar in een V_erkiezingsprogramma is meer nodig dan alleen zeggen dat de werkgelegenheid omhoog moet. Het zou niet misstaan als ook wordt voorgesteld om de modellen waarmee concrete voornemens nu worden doorgerekend op de schop gaan. De huidige modellen van het cpb berusten te vaak op aannames die niet met de werkelijke praktijk overeenkomen. En zijn daarmee te dwingend. _Vernieuwde modellen bieden kansen op andere manieren van denken over werk, werktijden, investeringen, inrichting van de samenleving. Politieke partijen zouden daar inmiddels zelf behoefte aan moeten hebben.

Die laatste V is dan toch weer een voorspelling, misschien onvermijdelijk als het over V_oornemens gaat. Biedt de kans om daar een wens aan toe te voegen: dat 2016 ook een jaar van _Verdraagzaamheid mag zijn.