Vage taal zorgt voor vette marges, dat is de boodschap van de Britse financieel journaliste Gillian Tett in de introductie van haar boek Fool’s Gold, een reconstructie van de financiële crisis van 2008. Slimme bankmedewerkers hadden met hun credit default swaps en synthetic collateralized debt obligations zulke ingewikkelde leningsproducten verzonnen dat niemand meer begreep waar alle afkortingen voor stonden – en ook niet meer welke risico’s men liep. In die vaagtaal vonden banken hun winst en, in sommige gevallen, hun Waterloo.

Vijftien jaar later is de financiële wereld met haar tijd meegegaan en is ‘duurzaam beleggen’ het credo. In Europa wordt veertig procent van alle aandelen en obligaties als ‘duurzaam’ verkocht, becijferde het financiële databedrijf Morningstar onlangs. De ‘duurzaamste’ fondsen bleven afgelopen maanden geld van beleggers ophalen, terwijl de rest van de aandelenmarkt door inflatie en oorlog flink onderuit ging.

Voor brede marges moet je dus groen zijn. Maar zelfs in de ‘duurzaamste’ categorie fondsen zit nog allerlei viezigheid, blijkt uit The Great Green Investment Investigation. Dat is een groot Europees data-onderzoek opgezet door Investico en Follow the Money, met negen Europese media, dat ook in De Groene van deze week wordt gepubliceerd. Van de op papier duurzaamste fondsen belegt alsnog bijna de helft in kolen, olie en luchtvaart, in bedrijven als TotalEnergies, rwe en easyJet.

In de echte wereld verandert er ondertussen weinig

De gewone belegger die wil dat haar geld helpt in de transitie naar een groenere planeet komt hier maar moeilijk achter. De fondsen hebben bijna allemaal ‘sustainable’, ‘impact’ of ‘climate’ in de titel staan, en de precieze investeringen zijn maar moeilijk te vinden. Onder fondsen die beweren te werken aan een betere aarde tref je aan de ene kant de gecureerde Triodos-fondsen aan, waarvan de samenstellers zelfs elektrische automaker Tesla uitsluiten vanwege dubieuze kobaltaankoop en het tegenwerken van vakbonden. En aan de andere kant een fonds van het Amerikaanse BlackRock, dat simpelweg stelt dat de kolenbedrijven waar het in investeert ‘de duurzaamste in hun klasse zijn’, en daarmee een groene keus.

Paradoxaal genoeg kunnen die fondsen die claims maken dankzij de rubriceringsdrang van de Europese Unie. Om greenwashing tegen te gaan, de financiële sector te dwingen tot werkelijke actie en de consument te beschermen, ontwierp Europa de afgelopen jaren een reeks verordeningen, raamwerken en taxonomieën. Zo verplicht de Sustainable Finance Disclosure Regulation fondsen zichzelf in te delen als ‘groen’, ‘lichtgroen’ of ‘donkergroen’ – naar de duurzaamheid van hun investeringen.

De Nederlandse toezichthouder, de afm, moet de Europese regels handhaven, maar kan er weinig mee. Ze noemt het enerzijds ‘evident dat zwaar vervuilende bedrijven geen plaatsen hebben in deze fondsen’, maar de definities van de verordening zijn zo vaag dat een investering in een supervervuiler tóch als duurzaam kan gelden. De Europese Commissie zegt dat de nieuwe wetgeving eigenlijk helemaal geen duurzaamheidswetgeving is, maar transparantie-wetgeving. Zolang een fondsmanager maar lenig genoeg beweegt door een woud van ‘transparante’ definities, kan elke koleninvestering blijven tellen als duurzaam.

Al die definities en regels verhelderen weinig en dragen vooral bij aan de vaagheid. En dat komt de financiële wereld prima uit, de vaagheid zorgt, zoals altijd, voor vette marges. In de echte wereld verandert er ondertussen weinig. Juist de financiële sector belemmert de verduurzaming van de wereld, waarschuwden de VN in aanloop naar de klimaattop in Sharm-el-Sheikh. Terwijl er ruim genoeg geld omgaat in de sector om de klimaatdoelen te halen, gaat veel daarvan nog altijd naar de fossiele industrie. Ook Europa zal vervuilende bedrijven hun financiering vooralsnog niet ontzeggen. In plaats daarvan is de Europese toezichthouder esma aan een nieuwe definiëringsopdracht begonnen. Om het probleem van de ondefinieerbaarheid van ‘duurzaamheid’ het hoofd te bieden, moet de toezichthouder nu komen met een definitie van greenwashing.