Vaccinatie: het systeem loopt steeds verder vast

Heel eigenwijs startte (demissionair) vws-minister Hugo de Jonge het vaccinatieprogramma enkele weken later dan andere Europese landen. Hij ging voor zorgvuldigheid en veiligheid, en wanneer het prikken eenmaal op stoom zou komen, haalden we de rest spoedig in. Maar het komt helemaal niet op gang, zijn strategie draait dramatisch vast in doelgroepenbureaucratie. Met onze vaccinatiegraad van zo’n zeventien procent bungelt Nederland in Europa onderaan. De EU zelf loopt ver achter bij Amerika en Engeland door een combinatie van een naïef vaccininkoopbeleid, bureaucratie en een gebrek aan politieke slagkracht: het vaccinatietempo is onacceptabel laag, het beleid is een fiasco.

De overtreffende trap van ‘Brussel’ is ‘Den Haag’. Er is geen regie over het draaiboek met een stroomschema voor uitwaaierende subdoelgroepen die via gedetailleerde protocollen geprikt moeten worden. Bij de ggd hebben chaos en improvisatie plaatsgemaakt voor een hiërarchische organisatie. Terwijl het ministerie en het rivm vanachter hun bureau plannen maken, zitten zij gefrustreerd te wachten op vaccins. Moeten ze alle zeilen bijzetten bij een zoveelste koerswijziging. Vangen zij, net als de huisartsen, de klappen op van wachtende mensen die ook wanhopig raken.

De minister leunt bij al zijn besluiten op de ambtenaren van zijn departement en de Gezondheidsraad, bij het omgooien van de prikprioriteit van al deze doelgroepen – nu gaan er versneld extra vaccins naar het ziekenhuispersoneel. Of bij het stoppen met AstraZeneca voor mensen onder de zestig jaar.

In de ergste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog is geen plaats voor hokjesdenken

Niet dat daar geen goede argumenten voor zijn. De ziekenhuizen kunnen zich met hun krappe ic-capaciteit geen uitval van personeel permitteren. Bijwerkingen, hoe minimaal de kans ook is, moeten serieus genomen worden. Maar Nederland zit inmiddels in de derde golf die juist voorkomen had kunnen worden als het hele ziekenhuispersoneel en iedereen boven de zestig jaar met welk vaccin dan ook en door wie dan ook reeds waren geprikt. Er sterven op dit moment op ic’s covid-patiënten onder de zestig jaar en op langere termijn mensen die noodzakelijke zorg onthouden wordt omdat die is afgeschaald.

We zitten in de ergste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Daarin is geen plaats voor het aloude hokjesdenken en moet de minister lak hebben aan de klassieke angst dat er iemand misschien voor zijn beurt gaat. Of aan de angst dat ‘het draagvlak’ voor vaccineren mogelijk – want daar is geen enkel bewijs voor – averij oploopt. Wat zijn zorgvuldigheid en veiligheid als je die afzet tegen het geestelijk welzijn, de gezondheid en economie? Tegen het schenden van burgerrechten. Tegen het inzetten door hogescholen en universiteiten van omstreden anti-spieksoftware om studenten massaal thuis te volgen als zij tentamens maken. Of tegen zijn eigen geloofwaardigheid nu hij de versoepeling van de maatregelen wéér moet uitstellen en hij dat tegenover de horeca en de enthousiaste deelnemers van fieldlabs ‘balen’ noemt.

Naarmate de tijd voortschrijdt, loopt het systeem verder vast. Vorige week meldde het rivm doodleuk dat het het zicht was verloren op de vaccinatiegraad van ‘verschillende kwetsbare groepen’; het stopt met het bijhouden van de cijfers. De rapportage is ‘te complex en niet meer betrouwbaar genoeg’ omdat ‘verschillende uitvoerders’ nu verantwoordelijk zijn voor het prikken van deze groepen. Het rivm meldt ook dat het werkt aan het covid-vaccinatie Informatie- en Monitoringsysteem om meer inzicht in de cijfers te krijgen.

Gelukkig, het systeem is ‘technisch al klaar’, en dat is snel vergeleken bij het opzetten van het ict-systeem van de ggd eind vorig jaar, waardoor toen de massale vaccinatie uitgesteld moest worden. O nee, toch niet. Over ‘een aantal weken moet het nieuwe systeem werken’, want alleen de ggd-cijfers zitten nu in het nieuwe registratiesysteem, de cijfers van de ziekenhuizen, verpleeghuizen, instellingen en huisartsen ontbreken nog.

Cynisme is gevaarlijk als er elke week die het langer duurt onnodig nieuwe doden vallen.