In de week dat er bijna vier miljoen in Leiden geproduceerde coronavaccins van farmaceut Johnson & Johnson in de VS arriveerden, had president Joe Biden goed nieuws voor zijn land. Eind mei zijn er genoeg doses beschikbaar om iedere volwassen inwoner van Amerika te vaccineren. Het Witte Huis had bemiddeld bij een deal tussen Johnson & Johnson, dat een vaccin heeft, en Merck, dat geen vaccin wist te ontwikkelen maar wel over productiecapaciteit beschikt. Met een beetje politieke regie blijken concurrerende bedrijven al gauw in staat tot een samenwerking waar iedereen wat aan heeft.

Prikken zetten is geen wedstrijd, klinkt het vooral in de landen die niet in de prijzen zouden vallen als het wel een wedstrijd zou zijn. Ondertussen tekenen zich mondiale verschillen af die niet anders te duiden zijn dan in termen van succes en falen. Het relatief hoge vaccinatietempo in Amerika (27 op honderd volwassenen zijn een eerste keer gevaccineerd) is een succes. Dat in het Verenigd Koninkrijk (34 op honderd) een nog veel groter. Europa, met minder dan negen, schiet daarbij vergeleken simpelweg tekort. Een staat, of een supranationaal samenwerkingsverband, is er om zijn burgers te beschermen. Als het gaat om de corona-uitbraak ben je op dit moment veiliger aan de overkant van het Kanaal of de Atlantische Oceaan. Daar wordt de basisfunctie van de staat wat corona aangaat aanzienlijk beter uitgevoerd.

Het succes is Amerika niet komen aanwaaien. De federale overheid heeft noodgrepen uitgehaald. Het begon met een intensief onderzoeksprogramma onder Trump. Biden trok vervolgens de landelijke regie naar zich toe. Er werden bevoegdheden aangewend die bestemd zijn voor oorlogstijd om de productie van vaccins te verhogen. Het leger werd ingezet voor de logistiek. De rampenbestrijdingsdiensten zijn geactiveerd. Het resultaat is dat Amerika binnenkort drie miljoen prikken per dag zet. ‘Biden laat zien dat de Amerikaanse overheid werkt’, concludeerde politiek commentator Fareed Zakaria in The Washington Post.

En wat de Amerikaanse president dus ook deed, was marktmeester spelen. In plaats van naar de winkel te gaan in de hoop dat er genoeg flesjes op de plank liggen, bemoeide het Witte Huis zich met de productieketen. Toen Johnson & Johnson dreigde te weinig vaccins te leveren, kregen ze een boos telefoontje van het Witte Huis dat het onacceptabel was. ‘Je regelt het maar’, was de boodschap. Kort daarna werd de deal met Merck gesloten. Amerika mag dan gelden als het land van de vrije markt, als het erop aankomt blijkt een staatsgeleide economie prima mogelijk. Duidelijk is ook dat Europa onvoldoende greep op de markt heeft.

Anti-EU-partijen hebben er een argument bij

Een van de Europese landen die op de verkeerde manier opvalt is Nederland, waar de coronabestrijding bestaat uit maatregelen die als een trekharmonica heen en weer gaan, waar zelfbenoemde experts met plannen komen om zieken en ouderen wekenlang in hotels onder te brengen of om alles maar te laten waaien. Al dat gehaspel had de pas kunnen worden afgesneden met een succesvolle vaccinatiecampagne.

Wat de Europese landen en de EU precies hebben gedaan en gelaten wordt ongetwijfeld onderwerp van vele onderzoeken en pogingen tot introspectie. Dat de uitkomst onvoldoende is, is een conclusie die nu al te trekken valt. Daarvoor volstaat het contrast met landen waarmee Europa zich in de regel vergelijkt. Dat is de reden om de vaccinatiepercentages van landen naast elkaar te leggen. Niet als flauw wedstrijdje, maar als graadmeter om het eigen beleid te kunnen beoordelen.

Ondertussen laten de gevolgen zich raden. De Europese Unie kan alleen bestaan als het bewijst van voldoende nut te zijn in de ogen van haar burgers. Als het gaat om noodzakelijke bescherming tegen een ongekende bedreiging voor de volksgezondheid toont het Europees blok zich niet daadkrachtig. Zo levert het coronatijdperk nieuwe brandstof voor euroscepsis en wordt een nieuwe generatie anti-EU-burgers gecreëerd. De Nederlandse parlementsverkiezingen zijn een eerste graadmeter hiervoor. Anti-establishment- en anti-EU-partijen hebben er een gevoelig argument bij als ze willen claimen dat Europa niet werkt.

Eind juli is iedereen die dat wil minstens één keer gevaccineerd, is nu de peperdure belofte van Hugo de Jonge. Het zal zijn tijd als verantwoordelijke wel duren. Het is te hopen dat hij gelijk krijgt. Er hangt inmiddels heel wat meer van af dan bescherming tegen een virus.