Vakantieliefde

U kent het wel: de Griekse ouzo die in de lome namiddagzon zo'n goddelijk roes veroorzaakt is thuis niet meer dan een straf, koud drankje. De royale olijven die op een Spaans terrasje lijken te smelten op de tong, smaken thuis op de bank slechts naar vet en zout. Al die exotica die een vakantie tot een weldadige ervaring maken, verliezen, weggerukt uit de context, al snel hun glans. En dan hebben we het nog niet over de vakantieliefde die, verplaatst naar het grauwe licht van een regenachtige oktoberdag, een gênante vergissing blijkt.

Met de nodige reserve legde ik daarom de cd’s van Zlatoust in de cd-speler. Zlatoust is een vijftienkoppig Russisch koor dat ik tijdens een recent bezoek aan Moskou hoorde. Onder ideale omstandigheden: het op poppenhuisformaat gebouwde kerkje waar het gezelschap optrad, bood een idyllische aanblik. Van onder tot boven beschilderd met kleurrijke ikonen, rustend op ranke pilaartjes en met aan zijkanten elegante doorkijkjes naar belendende ruimten, leek het alsof we in een paleisje uit Duizend-en-een-nacht beland waren. De akoestiek was ideaal en het koor gaf een buitenwoon mooi en meeslepend concert.
Overigens was er voor het koor zelf niets romantisch aan dit optreden. Zoals alle muziekgezelschappen moet ook Zlatoust zich in alle bochten wringen om te overleven, nu onder de huidige ‘liberale’ regering in Rusland de subsidies geminimaliseerd zijn. Op de hoogte van het feit dat enkele groepen buitenlandse toeristen geïnteresseerd waren in een concert met authentieke koormuziek, had de dirigent in allerijl dit kerkje afgehuurd en zijn koorleden bij elkaar geroepen.
Zlatoust ('De gouden mond’) heeft twee cd’s uitgebracht: een met religieuze muziek en een met volksmuziek. De religieuze muziek, zoals die ook dagelijks te beluisteren is in de urenlange diensten in de Russisch orthodoxe kerk, heeft een sterk theatraal karakter. Over het algemeen is deze muziek wat vlotter dan westerse kerkmuziek, er wordt veel responsoriaal gezongen (solo en tutti antwoorden elkaar) en de modale harmonieën etaleren een palet aan schitterende, sobere kleuren. Gevoegd bij de gepassioneerde manier van zingen dringt de vergelijking met opera zich onherroepelijk op. Sommige delen lijken rechtstreeks afkomstig uit bijvoorbeeld Moessorgski’s Boris Godoenov. Maar ook ligt de vergelijking met een requiem als dat van Verdi voor de hand.
Hoewel het koor als ensemble een prachtige homogene klankkleur heeft ontwikkeld en het gezelschap enkele uitstekende solisten in de gelederen telt, zullen vibrato-puristen snel afhaken. De Russische uitvoeringspraktijk is nu eenmaal niet zo nieuwerwets en een op vibrato steunende stem is een algemeen geaccepteerd verschijnsel.
De cd met volksmuziek bevat een groot arsenaal aan liedjes, rijmpjes, smartlappen en versjes. Soms vrolijk en speels, soms dromerig en melancholiek. Bijvoorbeeld het lied Mist daalt neer, een verhaal dat met de beeldende kracht en de intimiteit van een sprookje wordt voorgedragen. Andere stukken worden juist gekenmerkt door een grote vaart die gekanaliseerd is in een fuga, een canon of elkaar achternajagende stemmen. In Kalinka wordt een wervelende rondedans afgewisseld met een hartstochtelijke ode aan deze jongedame. Het Russische levenslied wordt prachtig vertolkt in Overal is de steppe. In deze onweerstaanbare tearjerker wordt de zanger niet gedragen door de warme klanken van violen of een accordeon, maar door zoete samenklanken die het a cappella koor als kussentjes onder hem vleien.
Gereproduceerd door de luidsprekers op een Amsterdamse etage had Zlatoust niets van zijn kracht verloren. Sterker nog: de muziek maakte de herinnering aan de schitterende ambiance in dit Moskouse kerkje juist weer helemaal levend.