Media

Vakkenvullerij

De arrestatie van Ratko Mladic betekende een triomf voor de Rechten van de Mens maar een zwarte dag voor de media. Het eerste spreekt voor zich. Sinds het proces tegen Milosevic en de veroordeling van Sadam Hoessein is steeds duidelijker dat iedereen verantwoordelijk is voor zijn of haar daden en in geval van schending van mensenrechten ook daadwerkelijk aangeklaagd en veroordeeld kan worden.

Daarom is het goed dat er nu ook tegen Kadhafi een arrestatiebevel loopt. Zelfbenoemde onaantastbaren als hij zullen daardoor twee keer nadenken voordat zij weerlozen in het gezicht trappen. Om dezelfde reden was het ook zo kwalijk dat Mladic vijftien jaar lang uit handen van justitie wist te blijven. Al die tijd was zijn arrestatiebevel niet meer dan een stukje papier en vroeg iedereen zich af waar het politieke spel eindigde en het recht begon.
Vandaar dat de arrestatie terecht groot nieuws was en in alle media uitvoerig werd vermeld. Hiermee hield de vreugde echter wel op want wat een uitmelkerij, wat een armzalig vertoon. De NOS kwam met een extra uitzending die een volledige middag duurde. Ook RTL kwam met extra uitzendingen. En de radionieuwsstations ontploften zowat. Hadden ze iets te vertellen? Eigenlijk niet.
Het nieuws was mager: Mladic was gearresteerd. Meer was niet bekend. Ook was dit feit terecht aanleiding om oud nieuws nog eens op te rakelen: de gebeurtenissen in Srebrenica, het rapport, de Val van Kok, de Parlementaire Enquête. Maar al met al leveren nieuwtje en een terugblik toch niet meer op dan, zeg, een minuut of tien radio, televisie en één krantenpagina. Eventueel kun je die tien minuten herhalen. Maar nee, dat gebeurde niet, oeverloos werd er gespeculeerd over zaken waarop het antwoord niet gegeven kon worden om de simpele reden dat de informatie ontbrak.
Nog veel ernstiger was de steeds weer gestelde vraag aan voormalige Dutchbatters en andere betrokkenen: wat zij ‘voelden’. Volgens mij weet elke eerstejaarsjournalistiekstudent dat je een dergelijke vraag pas stelt als je echt door de bomen het bos niet meer ziet maar nee, afgelopen donderdag werd hij door journalisten van naam en faam telkenmale herhaald en iedere keer volgde hetzelfde antwoord: dat de persoon in kwestie blij was maar toch jammer vond dat het zo lang had geduurd. Treurig ook waren de reportages die vervolgens ter plekke werden gemaakt, van de dorpen waar Mladic gevangen genomen of geboren was. Ze doen denken aan het witte plaatje uit het Suske en Wiske-album met de tekst: dit is de lucht waar het vliegtuig van president huppeldepup doorheen vloog.
Ook de conclusies van de reportages waren gênant. Een oude boerenvrouw die de handen voor de ogen slaat of een afwerend gebaar maakt werd gezien als een Mladic-aanhanger. Conclusie: de man is in eigen land altijd nog een held. Dit laatste kan zo zijn, ik weet het niet maar wat ik wel weet is dat minstens een groot deel van de gefilmde personen zich in de eerste plaats voor de camera geneerde en met rust gelaten wilde worden. Zij toonden geen sympathie voor Mladic maar besef van de kloof tussen aan de ene kant de snelle, goed ogende en mooi uitgeruste dames en heren van de Dutch television en anderzijds hun armoede en communicatieve onvermogens.
Het tijdsgebruik van managers is omgekeerd aan dat van ambachtslui. Eerstgenoemden hebben tijd en vullen die met klussen, ambachtslui hebben klussen en hebben daarvoor tijd nodig. Een van de redenen dat er in Nederland zoveel misloopt is dat er steeds meer managers en steeds minder ambachtslui zijn. Managers hebben tijd maar geen klussen en dus verzinnen ze die. Gevolg: oeverloos geneuzel, protocollen, Excel-sheets. Veel geblaat, weinig wol.
En ondertussen zijn er inderdaad steeds minder handen aan het bed, docenten voor de klas en timmermannen in de buurt. In de journalistiek gebeurt iets dergelijks. Steeds meer omroepen, steeds meer zenders, steeds meer digitale plekken, kortom steeds meer tijd en ruimte. Die moet gevuld worden en dus springt half journalistiek Nederland bij elke gelegenheid als een bok op de haverkist. Dat die kist na enkele happen leeg is en niet zo veel meer laat zien dan een gat moet op alle mogelijke manieren verhuld worden.
Vandaar de oeverloze herhaling van hetzelfde, het commentaar op het commentaar, de speculaties, de onzinnige vragen en steeds weer dezelfde antwoorden. Het niveau van dit alles is te meer beroerd omdat de groei van mediale ruimte ten gevolge van economische crisis en bezuinigingen gepaard gaat met een krimp van journalistieke capaciteit. Het resultaat is onvermijdelijk: kwaliteitsverlies. Dat verlies lijkt gecompenseerd te worden door emotionele verhalen van individuen. Die zijn inderdaad allemaal anders en voldoen daarmee aan het modieuze verlangen naar voyeurisme terwijl ze tegelijkertijd 'nieuws’ lijken te brengen. Dit laatste doen ze ook - elke reactie is verschillend. Maar journalistiek, écht nieuws, dat is toch wat anders.