Toneel: ‘Being Jerôme Bel’

Vampier

Wat gebeurt er in het hoofd van een creërend kunstenaar? En hoe breng je dat in beeld? Op het festival Cinedans gaan twee lange documentaires in première waarin de verhouding tussen een filmmaker en een choreograaf volkomen tegengesteld is. Weizman: Before/After en Being Jerôme Bel starten vanuit hetzelfde uitgangspunt: de choreograaf in kwestie wordt geobserveerd terwijl hij aan het repeteren is. In close-up zie je Guy Weizman en Jerôme Bel intens naar repetitiescènes turen, enthousiast opverend als iets hun bevalt en dan weer ernstig piekerend. Filmregisseur Willem Baptist houdt respectvol afstand tot Weizman. De innerlijke creatietwijfels van Weizman worden bijna romantisch verbeeld in het terugkerende tafereel van de theatermaker die eenzaam in een lichtspot zit terwijl je de vragen hoort die hij zichzelf stelt. Jerõme Bel, een Franse choreograaf die naam heeft gemaakt met geniaal dwars anti-theater, geeft de filmers die hem volgen daarvoor niet de ruimte. Hij meldt zich halverwege de film spontaan op het kantoor van documentairemakers Sima Khatami en Aldo Lee met het verzoek of hij hun ruwe materiaal kan zien. Een bejaarde dame die mee zou doen aan een nieuwe voorstelling is stervende en hij wil de filmopnamen van haar misschien gebruiken.

Bij het bekijken van de eerste repetitiebeelden van Bels theatershow Gala, die de kijkers al hadden meegekregen, gaat het mis. De documentairemakers hebben veel te veel ingezoomd op de uitvoerenden, stelt Bel. En wie Gala gezien heeft, geeft hem gelijk, want de ontroering van die voorstelling zit ’m ook in de enorme lege theaterzaal die van de dansers – grotendeels ongeschoolde amateurs – kwetsbare figuurtjes maakt. Bel blijft zijn opgewekte, hardop filosoferende zelf, maar zijn standpunt is duidelijk: het is jullie film hoor, maar met mijn werk heeft het niks te maken.

Complexer wordt de wisselwerking tussen de filmers en hun onderwerp als hij hun later ineens vraagt of hij al hun opnamen mag hébben. Hij wil ze gebruiken voor een nieuw idee: een voorstelling getiteld One Less Show over het repeteren van een voorstelling. Bij een eerste proeve daarvan zien we hem dit idee in een theater voorleggen aan een nogal verward publiek. Een toeschouwer vraagt naar het eigendomsrecht: de filmbeelden zijn toch niet van hem? Lachend verwijst Bel naar zijn advocaten. Voor hem, een voormalige topdanser die genoeg kreeg van alle beperkende balletvoorschriften, is het nieuwe project al geslaagd met deze discussie.

De documentairemakers houden zich bescheiden op de vlakte. Aan het eind van hun film tonen ze Bel wat ze ervan gebakken hebben. ‘Het is soft en vriendelijk’, luidt zijn oordeel. De filmers hadden kunnen dramatiseren hoe hij hun documentaire probeerde te kapen, en hoe hij als een vampier het bloed zuigt uit iedereen met wie hij werkt. Zicht op zijn voorstellingen biedt Being Jerôme Bel amper. Maar de kern wordt wel geraakt van Bels praktijk als radicale ontregelaar. En daarmee is de wonderlijke documentaire een waardig onderdeel van het Cinedans-festival, dat – dit jaar weliswaar verkort en noodzakelijk online – nog veel meer bijzondere verstrengelingen van film en dans op het programma heeft staan.


Cinedans FEST’21 vindt plaats van 26 t/m 28 maart: cinedans.nl