Toneel - ChopChopBangBang

Van de meid hou je als van de wc-pot

De meiden Claire en Solange spelen in De meiden tussen de vaat en het doorspoelen van het bidet hun Madame na. Ze willen hun gehate werkgeefster doodmaken. Dat is een rollenspel dat door het scherp zetten van de kookwekker steeds net op tijd stopt. Alleen vanavond niet.

Medium toneel

De meiden (1947) van Jean Genet is een toneelstuk geschreven voor drie vrouwen. Ik heb het op mijn achttiende voor het eerst gezien in twee versies die allebei door mannen werden gespeeld. De ene op de dorsvloer van de Mickery-boerderij in Loenersloot. Regie: John van de Rest. Versie twee zag ik in het door hasjdampen doorwasemde Sigma Centrum van de latere filmproducent Matthijs van Heijningen. Gespeeld door Amerikaanse jongens van The Living Theatre, regie: Judith Malina. Dat was najaar 1966. Ik ken geen stuk waarin waarheid en illusie zo dicht op elkaars huid zijn gekropen als dit. Nu gaat Nederlands eerste toneelensemble des vaderlands De meiden spelen, in de regie van de Engelse topregisseur Katie Mitchell. We gaan het allemaal zien. In december. Twee hoog getalenteerde jonge meiden, Linda Lugtenborg en Annemieke Ros, en hun dramaturg/schrijver Helena Hoogenkamp wilden het stuk ook doen. Maar Toneelgroep Amsterdam heeft de rechten exclusief gekocht, dus dat mocht niet. Die meiden spelen nu De Meiden spelen ChopChopBangBang, een spel over het spelen van een spel in een spel. Aangezien de ‘echte’ meiden nog komen, wil ik het nu over die verboden vrucht hebben.

De meiden Claire en Solange spelen in De meiden tussen de vaat en het doorspoelen van het bidet hun Madame na. Ze willen hun gehate werkgeefster doodmaken. Dat is een rollenspel dat door het scherp zetten van de kookwekker steeds net op tijd stopt. Alleen vanavond niet. Dat is in het kort het stuk. De meiden is onvervalst ‘melo’ omdat de zusjes hun eigen ellende dicht op de huid zitten met de krengige middelen van dat takkenwijf uit de betere kringen. ‘Madame houdt van je, zoals ze van haar wc-pot houdt, haar roze bidet.’ De meiden is absurd toneel door dat spiegelpaleis van een rollenspel in het rollenspel. En De meiden is een thriller omdat er een bedreigende buitenwereld van louter meneren is. Waaronder de Meneer van Mevrouw. Maar ook: de Melkboer. Het stuk is een schatkamer. Helaas een al vaak dramatisch slecht geplunderde schatkamer.

Niet hier. Linda Lugtenborg en Annemieke Ros hebben aan het stuk een dimensie toegevoegd. Zij zijn de proletenmeiden van het kleine toneel die de Madames van het grote tutholatoneel moeten bedienen, door Genets teksten niet te spelen omdat zij het niet mogen en de tuthola’s wel. Ze bouwen uit die verspijkerde fabel een ingenieus bouwwerk dat bij tijd en wijle hoogst lelijk en ongemakkelijk is om naar te kijken. Maar dat is De meiden als toneelconstructie ook. En dat als performance bij elkaar wordt gehouden door een brutaal en rafelig opgediend toneelspelersvernuft waar ik met open mond naar heb zitten kijken. Ik heb de tekst Hoe De meiden gespeeld moet worden van Jean Genet zelf er nog eens bij gepakt: ‘Het spel moet heimelijk zijn, om een zwaar woordgebruik lichter te maken en over het voetlicht te brengen.’ Genet had deze twee toverkollen wel gaaf gevonden, denk ik zo.


Te zien in Theater Kikker Utrecht (15 en 16 december) en in de Stadsschouwburg Amsterdam (22 en 23 december), waar de ‘echte’ De meiden in de Grote Zaal speelt

Beeld: Annemieke Ros en Linda Lugtenborg in ChopChopBangBang (Casper Koster)