De PvdA ruimt scherven

Van de partij

Achter gesloten deuren kwam de voltallige PvdA-top opnieuw bijeen, nu om scherven te ruimen. De afgetreden voorzitter Marijke van Hees lijkt ondertussen het slachtoffer van de lange arm van Niet Nix.

Maandagavond, zalencentrum Hoog Brabant in het Utrechtse Hoog Catharijne. In een der vertrekken is vanaf half zeven de complete top van de Partij van de Arbeid in spoedberaad bijeen. De deur is stevig vergrendeld, een voor de veiligheid van premier Kok ingehuurde bodyguard neemt nieuwsgierige bezoekers wantrouwend op. Maar afgezien van schrijvers dezes is de pers vanavond opvallend afwezig. Geen hectiek, geen camera’s van Den Haag vandaag. Het politieke bloed heeft immers een week eerder al gevloeid.

Het is half elf wanneer de bodyguard op veert, de haastig naar zijn auto benende premier Kok vergezellend. Na Kok stromen fractieleider Ad Melkert, kamervoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven en andere partijbonzen de gang op. Als laatste komt een afgematte Marijke van Hees naar buiten, zorgvuldig door een voorlichtster afgeschermd. Waarnemend partijvoorzitter Mariëtte Hamer dreunt plichtmatig een verklaring op: «Het partijbestuur heeft met spijt de in het dagelijks bestuur ontstane situatie geaccepteerd.» Ofwel, Van Hees is behalve haar voorzitterschap sedert hedenavond ook definitief haar plek in het dagelijks bestuur kwijt. Ze zal haar taken overdragen aan Hamer en nog slechts als toehoorder bij de vergaderingen van het grotere partijbestuur plaatsnemen.

De vertrouwenscrisis die het PvdA-bestuur al maanden teistert, kwam vorige week pas aan het licht. Omdat de perikelen zo lang verborgen konden blijven waren sommige bestuursleden al van het «Wonder van de Herengracht» gaan spreken. Welke van deze bestuurders was het die uiteindelijk de Judasrol op zich nam en het stilzwijgen verbrak? Het blijft ook na vanavond onduidelijk. Dat er over de kwestie gesproken is staat vast, zo bevestigt ook een der aanwezigen na afloop. Het partijbestuur moet het dagelijks bestuur het vuur na aan de schenen hebben gelegd. Want de stiekeme klikspaan in dat dagelijks bestuur is degene die Van Hees kapot heeft gemaakt.

Is het toevallig dat de vertrouwelijke informatie juist het weekblad Vrij Nederland bereikte? Nee natuurlijk niet, suggereerden de dagbladen vorige week. Tino Wallaart, een van de auteurs van het stuk dat Van Hees’ val inleidde, was nog maar kort geleden coördinator van Niet Nix, de opstandige jongerenbeweging binnen de PvdA. Wallaart kon indertijd de waterlanders niet bedwingen toen Marijke van Hees tot voorzitter werd verkozen en zijn Niet Nix-vrienden Lennart Booij en Erik van Bruggen het veld moesten ruimen. «Dat Vrij Nederland het vertrek van Van Hees heeft bespoedigd, is meer dan een detail», constateer de NRC Handelsblad, met beschuldigende vinger wijzend op het PvdA-verleden van Wallaart. Net als Wallaart had ook bestuurs lid Jan van Ingen Schenau een zwak voor het duo Booij en Van Bruggen. Volgens de Volkskrant is van Van Ingen Schenau bekend dat hij moeilijk met Van Hees door één deur kan. Met de verwijzing naar zijn financiële verantwoordelijkheid voor de PvdA — Van Ingen Schenau is penningmeester van de partij — suggereerde de Volkskrant bovendien dat hier het lek ligt. Van Ingen Schenau ontkent maandagavond: «Als een waar democraat heb ik de door het congres gekozen voorzitter gesteund.»

Hoe toevallig is het dat de Judas, wie het ook moge zijn, juist de verbolgen voormalige Niet Nix'er bij Vrij Nederland inseinde? Wallaart zelf wil weinig woorden aan de kwestie vuil maken. Behalve dan dat de beschuldigingen «allemaal voor hun rekening» zijn en dat hij er «andere gedachten over heeft». Wallaart zegt verder volledig achter zijn artikel te staan: «Het verhaal spreekt voor zichzelf.» Politicoloog en voormalig PvdA-bestuurslid Bart Tromp vindt niet dat het verhaal voor zich spreekt. Tromp: «Er worden in het stuk aantijgingen gedaan over declaraties en dergelijke die op geen enkele wijze onderbouwd worden. Bewijzen zijn er niet.»

Zonder bewijzen komt het VN-artikel in een wel zeer twijfelachtig licht te staan. Natuurlijk, Van Hees’ situatie was precair geworden toen PvdA-organisatieadviseur Hans Anderson op verzoek van het bestuur met een evaluatie kwam waarin haar gebrekkig leidinggeven werd verweten. Volgens Anderson nam ze geen beslissingen en schurkte ze al te dicht tegen de Haagse machten aan, terwijl toch juist de afdelingen haar gekozen hadden. Maar werkelijk onhoudbaar werd haar positie echter pas toen Vrij Nederland haar in de editie van vorige week van financiële malversaties betichtte.

Bij nadere beschouwing blijkt de bewijslast die het weekblad voor deze loodzware beschuldiging levert flinterdun te zijn. Van Hees (VN: «De nieuwe Bram Peper?») deed een managementcursus die «peperduur» geweest zou zijn en Van Hees «zou» ten onrechte «hotelovernachtingen in rekening hebben gebracht». Verder «zou» zij privé-kilometers gedeclareerd hebben, «terwijl er ook een ongebruikte auto met chauffeur voor de deur stond». Behalve flinterdun blijkt dit laatste ook nog eens pijnlijk onjuist te zijn. Een korte navorsing leert dat de chauffeur waarop het weekblad doelt al voor de zomer vanwege een ongeneeslijke ziekte uit zijn functie is ontheven. Het vertrek van de inmiddels overleden chauffeur noopte Van Hees tot het maken van privé-kilometers.

Los van de halfbakken, deels aantoonbaar rammelende aantijgingen speelt de vraag op of het sowieso niet merkwaardig is dat Wallaart met zijn PvdA-verleden over diezelfde partij blijft schrijven. «Natuurlijk is dat raar», zegt Rogier Licher, die leiding gaf aan de onlangs opgedoekte PvdA-faxkrant Onderstroom. Onderstroom is de opvolger van Vlugschrift, waar dezelfde Wallaart jarenlang hoofdredacteur was. Licher: «Bij Tino is het pure bitterheid. Als Niet Nix'er is hij van begin af aan tegen Van Hees geweest. Het is genoegdoening halen. Hij komt aanzetten met lullige declaraties waar ik niks van geloof.» Volgens Licher heeft Wallaart zijn verdriet over het mislukken van de Booij en Van Bruggen-kandidatuur nooit kunnen verwerken. Omdat het dagelijks bestuur Van Hees al enige tijd zat was, wordt volgens Licher al snel de schijn gewekt dat Wallaart zich heeft laten gebruiken om op slinkse wijze Van Hees te lozen.

Bart Tromp verbaast zich erover dat Vrij Nederland het zo ver heeft laten komen. «Tino Wallaart was de opvolger van Booij en Van Bruggen op het partijbureau. Een van de merkwaardige dingen van Vrij Nederland vond ik dat hij zijn opvolgers, die hij zelf had uitgezocht, uitvoerig over drie pagina’s in VN interviewde zonder dat ook maar enigszins duidelijk was dat hier toch een bijzondere relatie tussen de sprekers en de ondervragers bestond.»

Namens de hoofdredactie van Vrij Neder land ontkende voormalig politiek redacteur Max van Weezel vorige week in dagblad Trouw dat Wallaart zich op glad ijs bevindt. «Wallaart heeft sinds zijn aantreden geen letter geschreven over de perikelen binnen de PvdA. Alleen deze keer dan.» Wie de recente VN-jaargangen doorbladert, komt al snel tot een ander inzicht. Zo stelde Wallaart de kritiek van jonge partijbestuurders op Van Hees al in november 1999 in Vrij Nederland aan de kaak. «Opstand binnen de PvdA» stond er boven zijn artikel, dat handelde over een zogenaamde «bende van de rode hand» — een groepje jonge partijtijgers dat in Utrecht bijeenkwam en de zorgwekkende verhouding tussen Van Hees en het span Kok-Melkert besprak.

Ook was er in oktober 1999 een artikel waarin het samengaan van de politieke jongerenorganisaties Niet Nix (PvdA) en Opschudding (D66) tot LEF gepresenteerd werd. Drie pagina’s lang interviewde de politiek verslaggever van Vrij Nederland, samen met redacteur Yoeri Albrecht, niet alleen de D66-jongeren maar ook zijn hoogsteigen Niet Nix-opvolgster Edith Mastenbroek. Tevens kwam Wallaarts opvolger als hoofdredacteur van het Vlugschrift Jan Middendorp ruimschoots aan het woord. Welbeschouwd is LEF een regelrechte voortzetting van Niet Nix, het eigen experiment van Booij, Van Bruggen en Wallaart. Dat Wallaart LEF een podium in het anders zo onafhankelijke Vrij Nederland biedt, is opmerkelijk. De klakkeloze loftuitingen in het LEF-stuk zijn even vergezocht als de halfbakken aantijgingen in het Van Hees-stuk. Bart Tromp: «Ik zeg niet dat hij dat stuk niet had mogen schrijven, maar er had toch wel even bij moeten staan wat de achtergrond van deze zogenaamd onafhankelijke en neutrale journalist is.»

«Bij VN zitten mijn politieke vrienden niet», zei Van Hees daags na de VN-publicatie over de crisis in het dagelijks bestuur.

Zij heeft gelijk. Bij VN zitten de politieke vrienden van Lennart Booij en Erik van Bruggen.