Van Gogh verdiende te weinig voor Brexit-Engeland

Londen – Ik hoor en ruik de Alpen, wanneer Sally Matthews aan het einde van Mahlers Vierde de woorden ‘Sankt Peter im Himmel sieht zu’ zingt. Naast haar in het Barbican, het thuis van het London Symphony Orchestra, staat Bernard Haitink, tien dagen eerder negentig geworden. Net op tijd ben ik, na weer een Brexit-dag in Westminster, bij de betonnen concerthal aangekomen om dit verjaardagsconcert te kunnen bijwonen.

Het is een Europese avond: Oostenrijkse componist, Nederlandse dirigent, Britse sopraan en een orkest waarin onder meer Belgen, Italianen en Fransen zitten. Even gemêleerd is het publiek – dat geniet. Recensent David Mellor, voormalig minister van Nationaal Erfgoed, noemt de uitvoering ‘gedurfder’ dan Haitinks opname van deze symfonie 51 jaar eerder.

Het had een avond moeten zijn om Brexit even te vergeten, maar dat is onmogelijk. Overal duikt het B-woord op. In de muziekwereld bijvoorbeeld. Het European Union Baroque Orchestra heeft Oxfordshire al verruild voor Antwerpen, uit angst voor immigratiegedoe. Niet iedere musicus maakt zich overigens zorgen. ‘Wat? Konden we voor 1973 niet in het buitenland toeren?’ vroeg The Who’s Roger Daltrey zich onlangs af.

Het Brexit-vraagstuk duikt expliciet op bij een tentoonstelling over een andere grote Nederlander: Van Gogh and Britain. ‘Voordat de Europese Unie vrij verkeer van personen over haar grenzen introduceerde, reisde Van Gogh als immigrant naar Groot-Brittannië’, staat in de catalogus van Tate Britain. Een opmerking die de vraag oproept of niet iedere nieuwkomer een immigrant is. Is een Bulgaar anders dan een Braziliaan?

Natuurlijk was Van Gogh een groot Europeaan, die in vier verschillende landen heeft gewoond en vier talen sprak. Hij was een wereldburger, die zich liet inspireren door de Amerikaanse schilder James Whistler en Japanse prenten. Waar het museum de bezoekers wil doen geloven dat de schilder een Remainer zou zijn geweest – goede kans natuurlijk – bewijst Van Gogh tegelijkertijd dat migratie en kruisbestuiving van alle tijden zijn, EU of geen EU.

Een vraag die de expositie helaas niet beantwoordt, is aan welke formaliteiten de twintigjarige Vincent in 1873 moest voldoen om zich te vestigen op het eiland. Duidelijk is dat hij zich niet op Brexit-eiland had kunnen vestigen. Daar was zijn loon bij kunsthandel Goupil, waar hij in de leer was, te mager voor. De Britse regering wil voortaan alleen maar ‘hoogopgeleide’ immigranten binnenhalen, met hoge inkomens. Dat criterium zegt evenwel niets over bijzonder talent.