TELEVISIE: De slavernij voorbij?/ Oud roze

Van iedereen en alle tijden

Over bejaarde witten en jonge zwarten. Niet in relatie tot elkaar maar elk getoond als zich emanciperende of te emanciperen groep. Bij de witten betreft het specifiek oude homoseksuelen.

Bij de zwarten gaat het om jongeren met Afrikaanse, meestal Antilliaanse of Surinaamse roots. Over en voor die laatsten (en voor belangstellenden van alle kleuren, leeftijden en geaardheid) brengt de ntr de vierdelige documentaire reeks De slavernij voorbij? Niet over kinderslavernij in India dus, niet over gedwongen prostitutie of op aspergeboerderijen gevangen Polen, maar over Nederlandse afstammelingen van slaven die 150 jaar geleden juridisch vrij werden.

De titel is retorisch en stelt dat de slavernij sporen heeft nagelaten in vrije zwarte mensen van nu – psychologisch, cultureel. Stacey Esajas en Akwasi Ansah zijn de enthousiaste jonge presentatoren die in monologen en interviews vragen stellen aan ervaringsdeskundigen en wetenschappers over, pakweg, schoonheidsideaal, religie en familiestructuren, en dat weer vooral toegespitst op jongerenculturen. Het is belangrijke, complexe en beladen materie die in de aflevering over ‘uiterlijk’ die ik zag nogal springerig wordt aangepakt. Stacey bezoekt een modellenbureau voor gekleurde meisjes die de catwalk niet via een algemeen bureau halen omdat ze, hoewel soms beeldschoon, gezien worden als ‘te donker’ of te weelderig van bil (96 centimeter!?). Dat laatste, gezien de modegeraamtes, een probleem voor alle jonge vrouwen die niet aan anorexia lijden. Het mondt terecht uit in een pleidooi richting zwarte meiden om zich niet te laten ringeloren door de ‘witte’ smaakdictatuur: black is beautiful.

Van een historicus leert Stacey dat slaven geen schoenen mochten dragen en dat die dus in 1863 massaal werden aangeschaft. Als ze zich afvraagt of daar misschien de obsessie van veel zwarte jongeren met schoeisel vandaan komt wordt de bocht wel erg kort: alsof Imelda Marcos, de dames van Sex and the City en schoenverslaafden aller landen niet bestaan.

Over naar discriminatie op de arbeidsmarkt. De verontwaardiging van een groep jonge intellectuelen daarover is begrijpelijk en terecht en moet die van iedereen zijn, maar als een ideoloog stelt dat zestien procent van de hoogopgeleide allochtonen werkloos is tegen drie procent van de autochtonen vraag ik me af van wanneer die cijfers stammen – al doet dat niets af aan de wanverhouding. Gevraagd naar een oplossing suggereert een meisje om Zwarte Piet af te schaffen. Dat schiet niet op. De thematiek is zwaar en wezenlijk, de behandeling te licht – al is dat wellicht met oog op de doelgroep voor wie weinig specifieks en herkenbaars wordt gemaakt.

Zo min als voor de bejaarde homoseksuelen in Oud roze, die elkaar regelmatig ontmoeten in een Rotterdams Humanitas-project. De film is gebouwd rond een theatervoorstelling waarin jonge acteurs de meestal schrijnende levensverhalen vertellen van oude mensen die geboren werden en opgroeiden in een wereld waarin homoseksualiteit volstrekt taboe was, maar die toch op enig moment de maatschappelijke dwang trotseerden, waardoor ze gelukkig niet ‘van de kast de kist in’ hoeven gaan. Het hangt tussen reportage en documentaire in, is filmisch niet al te interessant maar moet het hebben van een aantal sterke personages en hun soms indrukwekkende geschiedenissen. Ook hier geldt uiteraard dat een deel van de problematiek – het verliezen van seksuele aantrekkingskracht, van levenspartner, eenzaamheid – universeel is.


De slavernij voorbij?, NTR, zaterdags vanaf 7 september, Nederland 2, 16.10 uur. Eveline van Dijck, Oud roze, Human, maandag 9 september, Nederland 2, 22.58 uur