Kunst

Van Leeuwarden naar Aleppo

Beeldende kunst: Foto’s uit de Arabische wereld

De fotomanifestaties van Noor-derlicht horen tot de – spaarzame – culturele manifestaties in het noorden van het land die landelijke weerklank verdienen. De organisatie toont dit jaar in Leeuwarden drie tentoonstellingen met negenhonderd foto’s uit de Arabische wereld, met werk van westerse en Arabische fotografen en een alleraardigst overzicht van historische foto’s van de regio uit westerse en lokale archieven.

De Arabische fotografie is, aldus de samenstellers, technisch en artistiek van hoge kwaliteit; dat de fotografie zou lijden onder islamitische reserves jegens «het beeld» is een fabeltje, al legt de politiek hier en daar grote beperkingen op aan de kunstenaars. Met name de centrale expositie in het Fries Museum van werk van hedendaagse Arabische fotografen getuigt daarvan. De beperking zit vooral in de onderwerpkeus, die grof gezegd uiteenvalt in «de omgeving» (de familie, het badhuis, de bruiloft), met een herkenbare hang naar het schilderachtige, het poëtische en het nostalgische; «de vrouw», maar dan zonder een enkele zichtbare tepel, en de politiek, wat in het Midden-Oosten synoniem lijkt te zijn met het lot der Palestijnen, die liefst getoond worden door een autoruit vol kogelgaten. Technisch en artistiek is een en ander in orde. Egyptische fotografen genieten zichtbaar meer vrijheid dan, bijvoorbeeld, Syrische. Toch verraden de foto’s allemaal een zekere eenzijdigheid, een zelf opgelegde beperking. De politiek beladen foto’s zijn zelfs ouderwets drammerig, hier en daar. Men is politiek correct, men is omzichtig.

Een selectie van deze foto’s zal tegelijkertijd te zien zijn op het fotofestival van Aleppo, Syrië. De lokale fotograaf en galeriehouder Issa Touma, een van de deel nemers aan de Friese expositie, organiseert daar – als het ware aan huis – de enige fotomanifestatie van zijn land. Hij organiseert ook een muziekfestival en een internationaal festival met werk van vrouwelijke kunstenaars. Wie wel eens in Aleppo is geweest, realiseert zich dat de betekenis van zo’n tentoonstelling en de moed van de organisator niet moeten worden onderschat. Hoewel het op een steenworp van de Turkse grens ligt, en er sinds kort ettelijke toeristencharters direct op de stad vliegen is Aleppo, de tweede stad van Syrië, een geïsoleerde plek. De fenomenale monumenten en de twintig eeuwen oude souk worden nauwelijks bezocht. Syrië is immers een echt tweedewereldland, een ouderwetse Koude-Oorlog-dictatuur, waar de portretten van de geliefde leider elke taxi en elke straathoek sieren, met een bevolking die door diezelfde schichtige leider bits wordt kortgehouden en die geen toegang krijgt tot de vleespotten van het Westen. Je ziet er vrijwel geen Europese of Amerikaanse auto’s, wel Chinese en Koreaanse. Er is geen Coca-Cola en ook geen Pepsi. Het is – in principe – een socialistische republiek, geen islamitisch land, maar de sluier rukt op. Traditioneel Arabisch vermaak voert er de boventoon, wat neerkomt op lawaaierige Egyptische filmkomedies en dito Egyptische popmuziek. In Aleppo wordt Charlie’s Angels II vertoond in de porno bioscoop. Het tonen van een selectie eerlijke, openhartige foto’s over de eigen situatie, hoe klein ook, kan verstrekkende gevolgen hebben. Ook dat moet dan op het conto van Noorderlicht worden bijgeschreven.

NAZAR, foto’s uit de Arabische Wereld

Fries Museum, Princessehof, Manege, Leeuwarden

t/m 24 oktober. Met catalogus; zie ook www.noorderlicht.nl