Televisie - Van Ninevé naar Nazareth

Van Ninevé naar Nazareth

Medium vnnn9
Presentator Kefah Allush © EO

Het NOS Journaal stopte dit jaar met de ‘zomercolumn’ waarin correspondenten iets lolligs deden. Over zebrapaden of het hondje van de kruidenier van de tv-journalist. Sommige makers vonden zichzelf zichtbaar geestig, bij anderen dacht je de dood in de ogen te zien, maar bevel is bevel. Wat deed het ochtendjournaal afgelopen dinsdag? Stralend kondigde de gloednieuwe anchor een filmpje aan waarop we een BBC-journaalpresentator met walgende weerzin een Amerikaanse wedstrijd ‘honden op surfplanken’ aankondigde. Uitgezakte lichaamshouding, een stem die alle hoop voor de mensheid heeft opgegeven. En na wat planken, golven en honden sarcastisch: ‘Jammer, er zijn niet meer beelden beschikbaar.’ Kortom: vakman met gevoel voor de waardigheid van het ambt. Die door Marcel Gelauff op staande voet ontslagen zou zijn, maar nu dient als meta-zomerzotheid en zelfverheffing van de NOS ineen.

Er is meer verbluffends te zien trouwens. Sifan Hassan stort bij de WK atletiek honderd meter voor de finish van de 1500 meter in, verschijnt bij het verplichte gesprek met Jeroen Stekelenburg, kijkt alsof haar beul de kap al over zijn hoofd heeft en zegt, smekend: ‘Ik weet niet.’ Jeroen is even verbluft en zegt dan: ‘Deze race ontrolt zich natuurlijk in het slechtst denkbare scenario’ – jargon voor vergevorderde sportanalisten. Sifan moet regelmatig ondertiteld worden omdat haar Nederlands slecht verstaanbaar en beperkt is: wat moet zij met deze zin? Onder die omstandigheden? Ze herhaalt een paar keer ‘ik weet niet’, maar afspraak is afspraak, het volk heeft zijn rechten en Jeroen moet zijn werk kunnen doen: ‘Voel je op een gegeven moment dat het nog te ver is?’ Nou, wat dacht je zelf? roep ik naar mijn toestel – het enig denkbare antwoord op 95 procent van de sportjournalistieke vragen. Pas dan mag ze eindelijk gaan.

Goed, nu word ik mijn eigen Gelauff, dus over naar de ernst. Weer beland ik daarvoor bij de EO, die zomerprogrammering kennelijk serieus neemt: Van Ninevé naar Nazareth aan de hand van Kefah Allush. Vorig seizoen bezocht hij in Van Nablus naar Ninevé ook al ‘vergeten volken van het Midden-Oosten’. Informatief en soms indrukwekkend. Deze keer is in de titel Ninevé het vertrekpunt, maar niet letterlijk want die hoofdstad van het Assyrische Rijk (zevende eeuw voor Christus) ligt binnen de stadsgrens van Mosul. Daar belanden is en was een complexe zaak, zeker toen Allush er filmde en West-Mosul nog in handen was van IS. De etnisch-religieuze groep die hij deze keer bezoekt zijn ook letterlijk de Assyriërs, christenen, en net als veel moslims gevlucht. Onder meer naar Arbil, waar het programma echt start.

We zien een jongen die net als zijn vader beeldhouwer wil worden in de Assyrische traditie. Hij is bezig met wat een reliëf lijkt, maar de camera blijft te veel op afstand en laat ons helaas niet zien wat hij maakt. Iets christelijks? Een gevleugelde stier? Dat zou dan ijzersterk gerijmd hebben met de slotbeelden van de aflevering waarin archeoloog Faisal Jaber, geen Assyriër maar moslim en bewonderaar van de Assyrische cultuur, Allush meeneemt naar de ruïne van de Nabi Yunus-moskee in Mosul.

Onder die moskee lag een Assyrisch-christelijke kerk en daaronder weer een oud-Assyrisch paleis, dus blies IS de moskee op(!) om naar oudheden te graven en ze te verkopen, voor zover nog niet verwoest bij die explosie. ‘Hier staan we bij het laatst overgebleven stierbeeld van Ninevé’, zegt Jaber in ondergronds duister. Hij vocht op twee fronten: met zijn militie voor de bevrijding van Mosul, als archeoloog om het Iraaks erfgoed te redden. ‘Maar er is zoveel vernield. We zijn gevoelloos geworden.’ En, paradoxaal, dan breekt hij. Begrijpelijk. Nee, het gaat er niet om dat stenen beelden belangrijker zouden zijn dan mensen. Maar de ongeëvenaarde barbarij van IS richt zich zowel op mens als op cultuur. Beide worden kapot gemaakt, verkocht of allebei.

De tocht van Arbil naar Mosul blijkt zwaar. Een Assyriër, lid van een christelijke militie, zit naast de chauffeur en zegt dat het ongevaarlijk is. Zou hij daarom een uniform en een mitrailleur dragen? Het gaat van checkpoint naar checkpoint, van gewapende groep A naar dito B. Soms moet het uniform uit omdat ze christenen niet blieven. Dit is dus wat er geworden is van eenheidsstaat Irak onder Saddam Hoessein. Dat monster is dood, maar de verbrokkeling is immens en Hobbes’ oorlog van allen tegen allen loert en wordt soms gevoerd. Een licht intermezzo onderweg als ze op een Assyrisch festival belanden, waar zestig hoofddoekloze vrouwen trots ‘gerechten van zeventienhonderd tot tweeduizend jaar oud aan de wereld laten zien’. Al zijn de proevers uitsluitend Assyrisch. De bisschop gaat voor in gebed en consumptie. Allush heeft licht geamuseerde onderonsjes met de crew. Niet helemaal netjes.

Met veel moeite bereiken ze Qaraqosh. Een spookstad, waaruit de Assyriërs verdreven werden door IS. Recent hebben ze de stad heroverd, maar voor vertrek wist IS de stad nagenoeg onbewoonbaar te maken. Een paar families zijn teruggekeerd en wonen in geblakerde panden die ze schoonmaken (bijna onmogelijk) en proberen te herstellen. De filmploeg wordt gastvrij ontvangen. ‘Hoeveel kinderen heeft u?’ vraagt Allush. ‘Zes’, zegt de moeder. ‘Zes zoons en twee dochters’, zegt de vader. Ja, culturen verschillen en dat is heel mooi. Vader vertelt dat hij de stad mee bevrijd heeft. Trots vermengd met ontzetting: overal brand, overal lijken. Hij hoopt op herrijzen van de stad, maar moeder huilt omdat bijna niemand terugkomt. En omdat ze bang is dat het weer kan gebeuren. Vader spreekt zijn ontzetting uit over de totale versplintering van het land. Dat is een weinig sektarische maar sympathieke en waarschijnlijk weinig gedeelde houding.

De serie haalt niet het topniveau van Biemans, Bosch van Rosenthal, Brandt Corstius, Terlou, Vermeulen. Allush treft niet altijd de juiste toon, maar toch zijn veel scènes ontroerend. En doordringen ze je van het besef dat deze Irakezen, als ze van onze problemen horen en Duits zouden kennen, niets anders konden zeggen dan ‘deine Sorgen möchte Ich haben’. Leedvergelijking is onzin, maar soms even hard nodig. In aflevering twee waren de Amazigh (Egypte) aan bod. Volgen nog Moeras-Arabieren in Zuid-Irak, Zoroasters in Iran, de Shihu-stam in Oman en christelijke Palestijnen. Waar Allush zelf er een van is. Al is hij dat pas in Nederland, vluchtbestemming van zijn ouders, geworden.


Hans van der Steeg (regie), Kefa Allush (presentatie), Van Ninevé naar Nazareth, EO, 6 delen vanaf woensdag 26 juli, NPO 2, 21.15 uur