Italië: Edoardo Sanguineti

Van Schonberg tot de Sex Pistols

U heeft een theaterstuk opgezet, ‘Portret van de twintigste eeuw’. Is dat niet een soort culturele canon?

Edoardo Sanguineti: ‘Dat zou je kunnen zeggen, ja. Het is een serie voorbeelden uit de cultuur van de twintigste eeuw, ook de wetenschappen, de architectuur, de psychoanalyse… Je krijgt een breed scala aan elementen, uit de muziek, de kunsten en de cinema. Het is puur een voorstel. Ik maak een selectie die ik voorleg aan de toeschouwer om aan te vullen en te bekritiseren. Alle auteurs zijn anoniem voorgedragen door acteurs, ik baseer me op geschreven teksten, en ik wissel van hoog tot laag, zeg maar van Schönberg tot de Sex Pistols.

Er bestaat, in feite, een soort Pantheon waarin de belangrijkste auteurs vertegenwoordigd zijn, maar ik vind dat er verscheidene canons bestaan, die elkaar bevechten en tegenspreken, uiteenlopende canons die in een continue metamorfose verkeren om hegemonie te bereiken. Vroeger had de bourgeoisie, de dominante klasse, zijn eigen auteurs om bepaalde stereotypen in het onderwijsprogramma te bevestigen – de naïviteit en goedheid van kinderen bijvoorbeeld, het streven naar moreel verantwoord gedrag. Vandaag overheersen scepticisme en cynisme. Je hebt grote regionale en zelfs politieke verschillen in de opvattingen hierover.

Ik beschouw mezelf als een aspirant “historisch materialist”. Ik doe alles om organisch verbonden te zijn met het proletariaat en onderproletariaat – dat wil zeggen: 98 procent van de wereldbevolking – en klassenbewustzijn te brengen daar waar dat niet bestaat. Dit is de taak van de intellectuelen. Proberen te begrijpen wie je bent. Je bent een proletariër en je moet werken aan de emancipatie van je klasse.’

Bestaat er een rechtse of linkse canon?

‘Het is moeilijk die verschijnselen zo te karakteriseren. Het is duidelijk dat wij in rap tempo van regionale culturele verschillen overgeheveld worden naar een nationale problematiek, die zich nu, op zijn beurt, gaat oplossen in een Europese en uiteindelijk in een globale problematiek. Hoe kun je in deze geglobaliseerde wereld genoegen nemen met een Europese culturele canon als je niets weet van de Afrikaanse, Chinese, Indiase en Zuid-Amerikaanse culturen? Je moet je perspectief absoluut breder gaan stellen, en niet beperken tot de kunsten maar ook rekening houden met de wetenschappen – denk maar aan de wereldwijde milieuproblematiek. Als ik in een land ben ga ik liever naar een etnologisch museum. Dat prefereer ik boven de gangbare musea.

Ik zeg vaak dat poëzie een memorisatietechniek is. De cultuur is de kunst van het geheugen. Wat willen we bewaren? Alles wat betekenisvol was in het leven. Daarom moeten we onze verantwoordelijkheid durven nemen en uitkiezen wat we willen bewaren omdat het veel betekenis voor ons had. Soms willen we iets bewaren ook omdat het een belangrijke getuigenis is van iets. Soms moeten we iets meteen weggooien, omdat het ballast was. Laten we niet vergeten dat Picasso gefascineerd werd door de “alledaagse” kunst van de Afrikaanse maskers, die in zijn tijd als barbaars en exotisch werden beschouwd maar nu niet meer weg te denken zijn uit een wereldse culturele canon. We moeten oppassen met begrippen als laagcultuur en de definitie ervan.

De Europese cultuur is een vertaalde cultuur. Anders dan in de Griekse traditie vertaalden de Romeinen alles en assimileerden de culturen van de volkeren die van het Romeinse Rijk deel gingen uitmaken. De eersten die iets zeiden over een wereldliteratuur waren Goethe en Marx. We zijn nog altijd bezig om dit concept te bestuderen. Een canon in de cinema bijvoorbeeld, hoe zouden we daar te werk moeten gaan? Wat voor films moeten we in aanmerking nemen? Ook de zeer commerciële en inhoudelijk niet relevante films die kassuccessen worden in het land? We hebben een soort laag-, midden- en hoogcultuur. Zijn we verplicht om ook de lage cultuur in beschouwing te nemen? Als je praat over cinema, dan merk je hoe een jonge gemiddelde kijker, opgegroeid met tv, zich eigenlijk baseert op een cinema die gelijk staat aan special effects. Alles wat de traditie van echte cinema aangaat is hem onbekend. En om een beetje een beeld te hebben van wat cinema is en probeert uit te drukken, mag je mijlpalen als Eisenstein, Buñuel, Godard en Lars von Trier niet missen.’

Dichter en essayist Edoardo Sanguineti is een referentiepunt voor de Italiaanse cultuur. Veelvuldig vertaald en lid van de Board van Poetry International. Silvia Terribili werkt bij het Istituto Italiano di Cultura per i Paesi Bassi