Waarom Tina en Jacob wel mogen blijven

Van schoolplein-app naar Tweede Kamer

‘Jacob en Tina moeten weg’, was de kop drie weken geleden van een stuk over de Syrische familie die uit Nederland moest vertrekken. Als gevolg van alle media-aandacht mogen ze blijven. Hoe wordt een verhaal groot?

Luister naar dit artikel

Nijmegen, 13 april. Jacob en zijn moeder Tina ®, die dreigden te worden uitgezet naar Armenië, mogen in Nederland blijven. Op de foto met de bijlesjuf © Beelen

Het is toch een soort sprookje. In De Groene Amsterdammer van drie weken geleden stond onder de kop ‘Tina en Jacob moeten weg’, een hartstochtelijk maar ook heel feitelijk pleidooi voor de menselijke maat in het vluchtelingenbeleid. Twee weken later hebben ze een verblijfsvergunning.

Dat het artikel over Jacob en Tina zo groot zou worden zagen we niet aankomen. Journalistiek is voor een deel gewoon een bedrijfstak. Artikelen zijn producten. Of iets in het nieuws komt of niet voltrekt zich vaak langs deels bedrijfsmatige en deels onnavolgbare trajecten. Toeval speelt een grote rol. Kijk, als je onthult dat koning Willem-Alexander vreemdgaat, dan hoef je niet te leuren met het nieuws. Maar in alle andere gevallen is het moeilijk te voorspellen of iets groot zal worden of niet.

Voordat De Groene uitkwam lichtte ik Bart in, de coach van Jacob op zijn school. Met het verzoek van Jacob erbij dat het niet erg was als de andere leraren ervan wisten, maar dat Jacob hoopte dat de leerlingen erbuiten bleven. Hij wilde liever gewoon Jacob zijn op school. Dat is een beetje anders gelopen.

Ik had me al wel verzekerd van Kamervragen. Vooraf met drie Kamerleden contact gehad. Een, Jasper van Dijk (SP), toonde interesse. Hij stuurde direct een mail waar ik uit mocht citeren en hij beloofde vragen te stellen. Begin van een prettige samenwerking. Woensdag 31 maart stond het in De Groene. Die avond appte Jacob het artikel aan Manon, de moeder van zijn beste vriend Hente. Gewoon omdat hij alles deelt met Manon. Hij is kind aan huis. Zijn tandenborstel staat in de badkamer. Hij praat veel over zijn angsten. Ook veel over andere dingen trouwens.

Diezelfde avond appte Manon het door aan vriendinnen, ouders van kinderen die met Jacob en Hente op de lagere school zaten. Jacob zit nu op de havo, maar vanwege corona heeft hij zijn klasgenoten op zijn nieuwe school nog niet zo heel vaak gezien. ‘Zullen we het op de schoolplein-app zetten’, reageerde iemand. De volgende dag, Witte Donderdag, begon de sneeuwbal te rollen. Wanhoop sloeg om in verontwaardiging. Boosheid werd actie.

Manon is zelfstandig ontwerper. Ze weet dat je snel een hashtag vast moet leggen. Jolanda, uit de schoolplein-app, is tekstschrijver. Het wordt #Jacobblijfthier. Een site wordt aangemaakt. En een Instagram-account. Wie kent er iemand bij Omroep Gelderland?

Op vrijdagochtend krijg ik de vraag of ik in de app-groep wil. Ik zie allerlei namen voorbij vliegen, influencers, BN’ers die benaderd kunnen worden, van Jim Bakkum tot Peter R. de Vries, rijp en groen, komt langs. Kranten worden gebeld. De Goede Zaak biedt zich aan om te helpen met campagnevoeren. De Gelderlander wil dinsdag een interview. De eerste afspraak! Met een foto. Ai, dat willen Tina en Jacob helemaal niet. Zien we dan wel. Coach Bart komt ook bij de app-groep. En daar is meneer Jos, oud-docent van Jacob op de lagere school.

Het is het begin van een bubble. Uiteindelijk zitten we met 25 mensen in een app-groep. Mensen die elkaar vaak helemaal niet kennen. Ieder volgt zijn eigen neus. Alle neuzen staan dezelfde kant op. Waar nodig is er app-overleg. Wonderlijk om zo’n wolk te zien groeien. Enerverend ook. Het lijkt allemaal zo gemakkelijk te gaan. Iedereen die ze benaderen, echt bijna iedereen, wordt boos, wil wat doen, is aangedaan door het verhaal in De Groene.

Al gauw zitten we met het probleem dat er te veel aanbiedingen zijn. Gaan we naar Beau of doen we De Vooravond? Manon, die erg goed is in het leggen van contacten met wie dan ook, neigt naar Beau. De BN’ers die zij spreekt ook. Eerst wilden ze alleen Jacob aan tafel, misschien met zijn gitaar, inmiddels zijn ze enthousiaster en bieden aan het groter te maken. De advocaat mag er ook bij.

We kiezen toch voor De Vooravond. Ik ben van de media, dus mijn advies weegt zwaar.

Als Manon dinsdag in het AD leest ‘Ik heb net Beau afgebeld’, belt ze me opgewonden op. Het is al een rare ervaring dat in de krant staat wat je net hebt gezegd, maar er komt nog iets bij: ‘Ik wil Beau helemaal niet voor het hoofd stoten!’

Iedereen wil Jacob aan de telefoon, van FunX tot Hart van Nederland

Dinsdag 6 april is misschien wel de belangrijkste dag in de campagne. Gisteren, paasmaandag, hebben we politici benaderd, gemeentelijk en landelijk. Met groot succes. Dinsdagmiddag om 13.00 uur ligt er een steunverklaring van negen van de elf fracties in de gemeenteraad van Nijmegen. De vvd en Nijmegen Nu doen niet mee. De burgemeester heeft in een persoonlijke boodschap laten weten dat hij ons succes wenst. Jammer genoeg wil hij niet openlijk iets doen. Landelijk hebben we zeven fracties in de Tweede Kamer, waaronder drie regeringspartijen cda, CU en D66, die kritische vragen stellen aan staatssecretaris Ankie Broekers-Knol. Er is een petitie gestart op de site van De Goede Zaak. Honderden, duizenden mensen tekenen. En we komen in De Vooravond.

Meike, de redacteur, maakt een betrokken en integere indruk. Later zal ze zeggen dat ze het de avond ervoor niet droog hield, toen ze aan man en zoon aan tafel vertelde over Jacob en Tina. Ze is enorm betrokken.

Ook vertelt ze dat er in de redactie nog even overlegd is of ze Tina en Jacob zouden doen of Sofia en Najoua uit Amsterdam, die zaterdag in Het Parool stonden. Zeventien jaar Amsterdammer, en nog steeds illegaal. Zij gaan uiteindelijk naar Op1. Zij krijgen twee dagen na Tina en Jacob ook een verblijfsvergunning.

Wat een fantastisch item maken ze ervan in De Vooravond. Tot op het laatst switchen ze van aanpak. Maar uiteindelijk zitten Jacobs beste vriend Hente en zijn moeder Manon aan tafel, met Jacob en Sinan Can, als duider. Tina’s Nederlands is niet zo goed. Vlak voor de uitzending besluit Tina haar anonimiteit deels op te geven. Ze laat een kort maar krachtig statement opnemen. Daarmee start het item. Het is eenmalige tv. We zitten boven in de studio van Op1 naar een groot scherm te kijken, Tina, een redacteur van het programma en ik. Als Jacob breekt bij een filmpje van zijn breakdancevrienden en zijn oude juf op de lagere school, breken wij allemaal.

Iedereen zou een vriend als Hente moeten hebben! (Ellen in de app, 6 april 23.30) En een moeder als Manon! (Hilde, idem)

De rest is geschiedenis. De site van De Goede Zaak ontploft. We hadden al 50.000 handtekeningen, dat verdubbelt in een dag. Inmiddels zijn het er meer dan 165.000. Iedereen wil Jacob aan de telefoon, van FunX tot Hart van Nederland. We hebben de gunfactor, iedereen houdt van deze mooie, goedgebekte jongen en zijn jonge moeder.

Ik vorm de buffer tussen de journalisten en Jacob en Tina. Kijk wat ze aankunnen en adviseer ze om Al Jazeera niet te doen, maar BEAM, de jongerensite van de EO wel. Die willen weten wat God voor Jacob in dit alles betekent. Die jongen heeft overal een antwoord op.

Gek genoeg hebben we de vervelendste ervaring met een partij waar je dat helemaal niet van zou verwachten: het NOS Jeugdjournaal. We schrikken als we het item woensdagavond zien. Om de vlucht uit te beelden schuifelen er twee poppetjes over het scherm van Syrië naar Nederland. Maar dat zijn moslimpoppetjes! De redactie schaamt zich rot en vervangt de poppetjes online binnen een uur. Die lijken ook niet erg op Syrische mensen. Maar goed. Het ergste is dat het Jeugdjournaal in zijn teksten afstand neemt tot het vluchtverhaal. ‘Tina en Jacob zeggen dat…’ en, de meest onthutsende zin is deze: ‘Hoe het precies gegaan is weten wij ook niet, maar…’ Wat? Wat gebeurt hier? Feiten die door de ind en de Raad van State niet betwist worden, worden door het Jeugdjournaal gebracht als ‘ze zeggen dat’? Waarom? Is dit de bangigheid van de nos waar ik al jaren tekenen van meen te zien?

Ik bel met de redacteur. Die maakt het in de verdediging van de teksten alleen maar erger: ‘We hebben er uitgebreid met onze jurist over gepraat.’ Het is weloverwogen gebeurd. Ze wilden afstand houden van het vluchtverhaal. Ze zegt dat het zelfs meespeelde om het item niet mee te nemen in het grote journaal. Een gepeperde e-mailwisseling met de chef van het Jeugdjournaal levert uiteindelijk welgemeende excuses op. Ik geloof hem. Overal worden fouten gemaakt. Behalve die bangigheid. Goed en verhelderend dat wij daar een punt van hebben gemaakt.

Initiatiefnemers van de petitie voor Nune en Davit vragen om hulp. Zij voeren al veel langer actie voor deze in Nederland geboren kinderen van zeven en negen jaar, die ook naar Armenië gestuurd worden. De petitie loopt al sinds februari, zestienduizend handtekeningen. Hebben we tips? Hier komen ze: zorg dat er een pandemie is, zodat mensen in het paasweekend weinig te doen hebben, geef het leed een vrolijk kindergezicht, het is ook handig als de overheid al flink onder kritiek staat wegens onmenselijk optreden in de toeslagenaffaire. Maak het geheel af met een politieke crisis waardoor partijen zich vrij voelen om zelfs hun regeringspartner te bekritiseren. En je moet natuurlijk een beetje geluk hebben.

Dat geluk houdt aan. Vorige week verscheen het zwartboek van Barbara Wegelin waarin asieladvocaten 48 schrijnende gevallen beschrijven met als conclusie dat het vreemdelingenbeleid de menselijke maat uit het oog is verloren. En, op dezelfde dag, een artikel in het NJB van acht juristen van de Radboud Universiteit die precies hetzelfde zeggen en die ook de vergelijking met de toeslagenaffaire maken.

Dat maakt de woorden van staatssecretaris Ankie Broekers-Knol in het Kamerdebat van vorige week woensdag, waarin ze zegt dat de ind elk afzonderlijk geval zorgvuldig weegt, hol, ongeloofwaardig – of eigenlijk gewoon tot een leugen. Dertien moties worden er ingediend. Eentje pleit voor de terugkeer van de discretionaire bevoegdheid, zodat de staatssecretaris in schrijnende gevallen kan ingrijpen. Broekers-Knol ontraadt de motie. Ze heeft geen discretionaire bevoegdheid, ze wíl haar ook niet, maar, mijn conclusie is, ze heeft haar deze keer wel gebruikt.

Tina en Jacob zijn een zegen voor de positiviteit. Ze geven ons een menselijk gezicht. Maar hun behandeling door de ind toont een bureaucratische wreedheid die we niet zouden mogen accepteren.