DVD

Van sec naar noir

Violent Cop en Tracked

In het boekje bij de Nederlandse dvd van Violent Cop (1989), het magistrale debuut van Takeshi Kitano, een van de meesters van de moderne Japanse cinema, schrijft filmcriticus Tom Mes: ‘[Violent Cop] is een film die het verwachtingspatroon van de kijker danig ondermijnt en de regels van de politiefilm volledig aan zijn laars lapt.’ Het spelen met de conventies van de Japanse én westerse versie van dit genre staat inderdaad centraal in Kitano’s film, maar de verschillen zijn minder groot dan wordt aangestipt in Mes’ analyse. Wie Violent Cop nu bekijkt, ziet eerder overeenkomsten. Dat maakt de film verser én meer fascinerend dan ooit.
Op het oog is Violent Cop een thriller van dertien in een dozijn: rechercheur Azuma (Kitano) is op het spoor van een groepje yakuza dat het politieapparaat is binnengedrongen en zich schuldig maakt aan moord en verkrachting. Ook de labiele zus van Azuma wordt slachtoffer, waarna hij doordraait en met wraakgedachten in het hoofd achter de daders aan gaat.
Dat de film een puur genrewerk had moeten worden, blijkt uit het feit dat de oude Kinji Fukasuka, bekend van een serie gewelddadige yakuzafilms uit de jaren zeventig en meer recent van Battle Royale (2000), de oorspronkelijke regisseur was. Toen hij ziek werd, of toen er meningsverschillen tussen hem en filmster Kitano ontstonden, het is maar welke geschiedenis je leest, nam Kitano zelf plaats in de regisseursstoel en maakte vervolgens precies de film die hij wilde maken. Zoals Tom Mes in zijn essay verduidelijkt: Kitano schrapte de psychologische motivering van hoofdpersoon Azuma. Juist dat zou iets voor Fukasuka zijn geweest, die in zijn eigen yakuzafilms het karakter van het hoofdpersonage uitgebreid analyseert. Niets hiervan in Violent Cop. Wat Azuma precies drijft, wordt nooit duidelijk. Of het is blinde wraakzucht.
Om vorm te geven aan deze nihilistische, existentialistische mentale staat creëert Kitano een kale visuele stijl, met veel scènes waarin Azuma loopt, dikwijls op de maat van trompet of saxofoon. En juist hier vormen zich raakpunten tussen de policier van Kitano en die van sommige westerse regisseurs. Typisch jaren tachtig, zeker in de thrillers van Michael Mann, bijvoorbeeld Thief (1981), was het uitbeelden van anonieme, sterke mannen die niets prijsgeven van wat ze drijft, maar die door hun daden een zekere mentale afstomping laten zien. De grote voorloper hiervan was Walker in Point Blank (1967) van John Boorman en Dirty Harry in Don Siegels gelijknamige thriller uit 1971. In de prachtige slotscène van Violent Cop lijkt Kitano inderdaad een hommage aan de klassieke en moderne film noir, waarvan Siegel een van de belangrijkste exponenten en Point Blank een van de belangrijkste werken was, te creëren: na een schietgevecht in een pakhuis liggen lijken op de grond. Iemand doet het licht aan – de slachting komt ‘hard’ in beeld. Daarna gaat het licht uit; schaduwen ontstaan; het is opeens een ‘romantische’ film noir. Deze wisseling van vorm, van kil naar expressionistisch, van sec naar noir, illustreert de plaats van Violent Cop: tussen oost en west, tussen het maken van genre en het spelen met de regels van genre.
Violent Cop verschijnt onder het vaandel Koinobori waarmee de Nederlandse distributeur Filmfreak Japanse klassiekers uitbrengt. Ook recent verschenen: Tracked (1985) van Hideo Gosha, waarin Ken Ogata de rol speelt van Sakane, een voortvluchtige psychopaat in naoorlogs Japan. Hij heeft vrouw en kind omgebracht. Onder anderen. Voorsmaak: je bent voor Sakane. Confronterend. Maar prachtig.

Nu op dvd