FILM

Vederlicht leven

Up in the Air

Een recente nieuwsfoto: op de voorgrond een rij kinderzitjes op het gazon van een gezinswoning in Amerika, op de achtergrond allerlei huishoudelijke artikelen die te koop worden aangeboden. Dit is evenwel geen garage sale, zoals die vaak in Amerika wordt gehouden, en die dikwijls ook ontaardt in een soort van feestje, maar een huis waarvan de inboedel wordt verkwanseld omdat de eigenaar de hypotheek niet meer kan betalen.Die eigenaar had heel goed een slachtoffer kunnen zijn van Ryan Bingham (George Clooney), het hoofdpersonage in Up in the Air van Jason Reitman. Bingham is een corporate downsizer, dat wil zeggen: hij reist per vliegtuig stad en land af om mensen te ontslaan. En Bingham heeft het druk tegenwoordig. Wat hij doet, resulteert in tragedies zoals die uitgebeeld in de nieuwsfoto: mensen raken naast hun baan álles kwijt.
Wat dat ‘alles’ dan precies is, vormt de rode draad van Up in the Air. Bingham heeft niets, en dat vindt hij maar goed zo ook. Zijn enige droom is het behalen van zoveel duizenden airmiles. Zijn leven bestaat enkel uit de luchthavens, het inchecken, de hotels, de huurauto’s, de eeuwige communicatie via sms en chat en mail en gsm en laptop. Dan ontmoet hij zijn alter ego, de bloedmooie Alex Goran (Vera Farmiga), die net als hij geen wortels in de 'echte wereld’ heeft, althans zo lijkt het. Ondertussen komt het bedrijf waar Ryan voor werkt met een revolutionaire oplossing: werknemers via een videochatsessie ontslaan in plaats van in een persoonlijk gesprek.
Het vluchtige of het oppervlakkige aan dat soort communicatietechnologieën vormt een belangrijk thema. Bingham zweert erbij, maar ironisch genoeg blijkt hij een anachronisme wanneer hij zich verzet tegen de nieuwe, elektronische strategie om mensen te ontslaan. Ryan wijst op het belang van persoonlijk contact tussen mensen. Maar ook dit statement heeft een dubbele bodem, want hier speelt zijn eigenbelang. Hij is geobsedeerd door zijn vederlichte leven, in de lucht, waar hij overleeft zonder enige connectie met de echte wereld. Deze metafoor van virtualiteit is bijzonder effectief, vooral in een bredere context, die van de kredietcrisis, eveneens veroorzaakt door een verwijdering tussen 'echt en onecht’ in een luchtbeleconomie.
Up in the Air, getipt als grote Oscarwinnaar dit jaar, is uiteindelijk toch een teleurstelling. Regisseur Reitman, die recent het verrukkelijke Juno maakte, probeert wel te analyseren wat de effecten van deze wereld op een man als Ryan Bingham zijn. De film schuift dus boeiende, actuele ideeën naar voren, maar de uitwerking ervan hapert. Het blijft allemaal even luchtig als de titel, een uitgerekte sitcom die na negentig minuten in een tragedie ontaardt, maar dan is het al te laat. Zelfs George Clooney brengt weinig verdieping. Hij was in andere films veel beter, bijvoorbeeld in Solaris (2002, Stephen Soderbergh) en O Brother, Where Art Thou (2000, gebroeders Coen).
Interessant zijn de lovende recensies in Amerika. Daar raakt de film een zenuw, net als nieuwsfoto’s van mensen die door de crisis hun huis verloren. Het is alsof de recensenten snakken naar een opbeurend verhaal. USA Today spreekt bijvoorbeeld van de 'humor en menselijkheid’ van Up in the Air. Zelfs brompot Joe Morgenstern van The Wall Street Journal is lyrisch; hij vindt Up in the Air van hetzelfde niveau als comedy’s uit het gouden tijdperk van Hollywood. Roger Ebert (Chigaco Sun-Times) legt de link met de Amerikaanse situatie het duidelijkst: 'De film ondermijnt alle vertrouwen die mensen ooit in hun baan hadden. Een film voor deze tijd.’

Te zien vanaf 14 januari