TELEVISIE

Veel gereis

Europa, Mekka

Incidenteel gaat er iets mis onderweg tussen geschreven en gedrukt artikel. Soit. Maar de bewering van vorige week dat de Nipkowschijf 2005 ging ‘naar Tegenlicht met zijn fraaie Van Dis in Afrika’ wil ik niet voor mijn rekening nemen. Tegenlicht won in 2005, Sporen uit het Oosten in 2007, Van Dis in 2008. Er mag minder ‘buitenland’ zijn dan vroeger, de kwaliteit is vaak hoog.
Maar niet altijd. Inzake Rosenmöllers project over de grenzen van Europa uitte ik bedenkingen die in een aflevering over Bulgarije, Roemenië en Oekraïne bevestigd werden. Zo opende hij nadrukkelijk met de ambitie uit te zoeken hoe het toch zit met de corruptie in die landen. Met een camera in een paar dagen: dan komt Kuifje toch wel heel dichtbij. Een van zijn makkes is de totale afwezigheid van humor, relativering en zelfspot die menig andere tv-reiziger (Van Dis, Theroux, Palin, Leyers) in de bagage heeft. Hoe kun je een item over de toekomst van Oekraïne maken zonder te reppen van de geografische, economische, politieke, culturele tweedeling in dat land, met zwaar geschut achter beide deuren: Brussel of Moskou? Anderzijds: in Roemenië ontmoet hij rappende mannen die de vloer aanvegen met het corrupte tuig dat hen ‘bestuurt’. ‘Voor Europa’, denk je, maar integendeel: Roemenië moet zuiver blijven. Die kunnen met al hun wilde woede zo in de bankjes ergens tussen Le Pen en Barry (ik draag geen designerbril, maar demoniseer graag).
De kijker raakt intussen prettig verward door dat vele gereis; kwam dat meisje met de veelkleurige vlechten en wapperende gewaden, bezienswaardigheid in haar Turkse provinciestad, nou Paul Rosenmöller, Jan Leyers (De weg naar Mekka) of Rob Hof (Future Express) tegen? Ze zong de lof van Atatürk, zonder wie haar voyante uiterlijk onmogelijk was. Wat een beetje waar is. Maar haar veronderstelling dat Mustafa Kemal haar vanuit het hiernamaals met welgevallen beschouwt, lijkt me even onwaarschijnlijk als de gedachte dat de ex-generaal (zat die niet bij Rosenmöller?), die bereid is via een staatsgreep de democratie te redden van Erdogans islamitische AKP, haar uitdossing op prijs stelt. Naaldhak en minirok, dat komt er dichterbij. Als Tsjechovs drie zusters droomt het kind van Istanbul, waar het échte leven is. Interessante spiegelingen levert het reiskijken op: Jan Leyers ontmoet een zakenman wiens missie het is alle Turkse vrouwen te bedekken (hij handelt in doeken en lichaamsverhullende kleding). Rosenmöller bezoekt diens vrouwelijke collega, die gekleed gaat als de winkelende Turkse vrouwen op de Dappermarkt, maar die behalve sokken vooral gewaagde lingerie fabriceert (en exporteert). Rosenmöller wint hier met een personage dat de kijker met al zijn vooroordelen over uiterlijk, kleding, sociale positie, religie confronteert. Leyers’ reeks is wisselend van niveau – soms merkwaardig naïef, andere keren juist verrassend politiek incorrect, wanneer hij in de clinch gaat over dubbele moraal en inconsequenties van zijn talloze gelovige gesprekspartners. Aflevering 9 zal gaan over Iran. Op de begraafplaats een ceremonie voor de martelaren uit de oorlog tegen Irak. De nog altijd rouwende familieleden hebben 12 juni gegarandeerd op Ahmadinejad gestemd. Maar dan een ontmoeting bij het graf van een tienermeisje: zelfmoord. Voorzichtig vertelt een verdrietige vriendin dat dat steeds vaker voorkomt: geen adem, geen perspectief. Dat was in 2007. Even leek er de laatste maanden hoop. Die lijkt vervlogen.

Paul Rosenmöller en de grenzen van Europa. Ikon, laatste aflevering zondag 21 juni, Nederland 2, 20.15 uur. De weg naar Mekka. VPRO-aankoop, afleveringen 5 t/m 10 ’s zondags, Nederland 2, 20.55 uur