BEN KATCHOR, THE CARDBOARD VALISE

Venijnige cultuurkritiek

Ben Katchor, The Cardboard Valise, € 23,50

De taxichauffeur die de koffer van toerist Emile Delilah inlaadt, krijgt hem bijna niet opgetild. Delilah heeft namelijk alles wat zich op zijn kamer bevond in de goedkope, enorme koffer gestouwd. Hij tilt zich een breuk, maar dan heeft hij wel de complete encyclopedie bij zich. ‘Waarom neem je in godsnaam toch alles mee op vakantie? Dat is toch zinloos?’ vraagt een vriend. Delilah gaat immers maar een weekje op vakantie. Delilah antwoordt ontwijkend: 'Zinloos? Eigenlijk is mijn hele reis zinloos’, of: 'Waarom zou je als toerist als een onbeschreven blad aankomen?’
De consequenties van Delilahs gesjouw worden pas duidelijk als de bevolking van het onwaarschijnlijke vakantieparadijs The Tensint Islands (beroemd om ruïnes van openbare toiletten) zijn hotelkamer plundert en het onbedorven eilandje 'cultureel besmet’ raakt. Dat is bijna onmogelijk aangezien het eiland leeft van de toeristen die de beroemde ruïnes bezoeken. Pagina’s lang wijdt Ben Katchor aan minutieuze beschrijvingen van het bizarre vakantie-eiland. Zo wordt duidelijk dat er nergens functionerende openbare toiletten zijn, is ijsjeslikken een nationale volkssport waarin zelfs wedstrijden worden gehouden wie dit op de meest esthetische wijze kan en voedt de bevolking zich alleen met geïmporteerd ingeblikt voedsel (waarna een uitvoerige beschrijving volgt van het povere restaurantaanbod van het eiland).
The Cardboard Valise is een bundeling van strips die undergroundveteraan Ben Katchor (onder meer bekend van The Jew of New York) maakte voor designtijdschrift Metropolis Magazine. De strips zijn met elkaar verbonden doordat twee hoofdpersonen telkens terugkeren. Zo zijn er de avonturen van de compulsieve toerist Delilah die zich thuis ook gedraagt alsof hij op vakantie is en het liefst meteen weer zijn koffer wil pakken. Andere verhalen zijn opgebouwd rondom de supranationalist Elijah Salamis, die uit protest tegen de hedendaagse consumptie-industrie altijd in zijn ondergoed loopt, wat voor weer het ook is. Rondom deze twee vreemde vogels drapeert Katchor zijn venijnige en bijzonder grappige cultuurkritiek. Hij balanceert daarbij voortdurend op de rand van ongeloofwaardigheid. Omdat hij een absurd idee tot het uiterste doorvoert accepteer je zijn gedachtekronkels. Als hij een paar pagina’s uitweidt over 'ouders van’ die eigenlijk niets hebben gepresteerd of een winkel beschrijft waar zo weinig gebeurt dat werknemers geen puf meer hebben om bij te houden wat ze eigenlijk allemaal verkopen, wil het wel eens voorkomen dat je als lezer de draad kwijtraakt. Opeens stapt Katchor zonder waarschuwing dan weer over op de avonturen van zijn twee hoofdpersonen, maar het duurt even voor je dat in de gaten hebt.
Dat komt ook doordat Katchors tekeningen een doorlopend verhaal suggereren. Achtergronden, personages, het lijkt dezelfde locatie, maar is opeens een andere stad. Soms wordt dit doorbroken met een grote cartoon waarin Katchor alles samenbalt. Dit zijn de sterkste momenten uit het boek. Nadat je murw bent gebeukt door Katchors erudiete, grappige, maar lange beschrijvingen krijg je even de tijd om alles te laten bezinken. In deze grote platen werkt zijn theatrale tekenstijl ook het best. Katchor werkte mee aan een aantal theaterproducties en dat merk je aan de manier waarop hij zijn verhaal vertelt. De tekeningen zijn een podium waarop personages hun verhaal vertellen. Dat wordt ondersteund door een uitgebreide commentaarstem die alles nog eens in het juiste perspectief plaatst of voorziet van achtergrondinformatie. Er zijn niet veel striptekenaars die zo werken omdat ze meestal zo veel mogelijk 'filmische’ effecten gebruiken (camerahoeken, verschillende standpunten, veel beweging suggereren). Katchors verstilde tableaus leiden de aandacht niet af van de tekst, die dan ook het belangrijkste element is van zijn werk.
Het is daarom moeilijk om te bepalen of dit nu een geslaagd stripboek is. Het zijn getekende avonturen met vooral veel aandacht voor de tekst. Als je elke week een episode van dit verhaal zou lezen, of af en toe een paar bladzijden, is het wel te verhappen, maar 128 pagina’s achter elkaar is echt te veel van het goede. Halverwege beginnen de duizelingwekkende, literaire sketches van Katchor door elkaar te lopen en raak je de weg kwijt in zijn absurde, parallelle wereld. Een leuk detail van deze uitgave zijn de uitklapbare handvatten aan de binnenkant waardoor dit boek ook echt getransformeerd kan worden tot een koffer.

DOOR GERARD ZEEGERS
BEN KATCHOR
THE CARDBOARD VALISE
Pantheon, 128 blz., € 26,95