TELEVISIE

Ver heen en zelfingenomen

Topsporters

Twee uur voordat Coen Verbraaks nieuwe reeks Kijken in de ziel begon, nu met voetbaltrainers, figureerde een van zijn personages, Willem van Hanegem, in een compilatie van De wereld draait door. Terecht. Willem had een indiaan geschilderd (hoofdpersoon in het enige boek dat hij bijna had uitgelezen, zei hij koket) en prompt besloten het penseel aan de wilgen te hangen. Ook terecht. Maar fotograferen bleek hij wel te kunnen. Er ontspon zich een verrukkelijk gesprek tussen De Kromme en Marc-Marie Huijbregts waarin ze schitterden in één-tweetjes. Dikke kans dat zelfs voetbalhaters Willem in het hart sloten. Zij zagen vast niet, kort daarop, de andere kant van die grapjas (die als speler en trainer menige collega en pupil beschadigde met oncollegiale streken en barre voetbalhumor). Hij was ooit voor het trainersdiploma in de leer geweest bij Foppe de Haan. Wat had hij daarvan opgestoken? ‘Een sigaret.’
Hier scheiden de wegen van wie in een deuk ligt om zoveel gevatheid en ontmythologisering ineen en van wie dit niet alleen een gevalletje botheid maar ook domheid vindt. Wie erin slaagt niets te leren van De Haan moet ver heen en zelfingenomen zijn. Aan Van Hanegems trainersloopbaan valt dat trouwens af te lezen. En ja, dit is een van de vele onderwerpen (goede speler ook goede trainer?) die aan de orde komen. Waarbij één-op-één-interviews door de beproefde montagemethode van Verbraak impliciete en verhelderende debatten opleveren. Al was De Haan (ook deel van Verbraaks trainersmenagerie) begrijpelijk expliciet in gekwetstheid. Wat hem typeert als de gevoelige man die hij is. Het is een mirakel dat Verbraak dit gilde van zeven toppers (ook Adriaanse, Beenhakker, Van Marwijk, Van Gaal) bijeen kreeg ('Doet Guus ook mee?’ was menigeens vraag waarop bevestiging vaak de doorslag gaf); en dat voor een beschouwende aanpak die sterk verschilt van de catechismus van de sportjournalistiek. Het gaat over 'het vak’, van methodes tot psychologische aanpak.
De diepte in gaat ook vpro’s thema-avond Topsporters, verhalen uit het hoofd en het hart. Hier twaalf personages, van gouden Olympiërs Tuitert, Van As en Van Grunsven tot Timinia (tafeltennis), Lafeber (golf) en Huurdeman (volleybal). Thematisch gemonteerde gesprekken met mensen wier leven volledig in het teken van sport staat of stond. Andere koek dan Studio Sport en smullen voor de liefhebber. De glorie kennen ze allemaal, maar de pijn - fysiek, psychisch, relationeel - kwam zelden zo gedetailleerd aan bod. Met fragmenten uit hun loopbaan, van triomf tot deceptie. Tekenend een filmpje van twee jochies van acht op de judomat in een volle wedstrijdzaal. Een paar seconden duurt de partij. De kijker denkt dat de winnaar Ruben Houkes is, uit wiens familiearchief de beelden komen. Maar het wanhopig huilende verliezertje, dat is de latere wereldkampioen. Gegeneerd vertelt hij dat hij zo kon krijsen dat alle activiteit stilgelegd werd vanwege 'Koning Ruben’. Van alle toppers blijkt hij 'de moeilijkste’. Enorm talent dat door angst en onzekerheid geremd werd en dat zijn grootste triomf niet beseffen kon, laat staan ervan genieten. Hyperventilatie en depressie bij Taminia; pijn van start tot finish bij Simon Vroemen; maar gelukkig ook, na twee gemiste Spelen, goud voor Mark Tuitert. Zondagskinderen lijken hockeyster Naomi van As en voetballer Arjen Robben. Ze zijn het minst interessant. Bij Anky gaat het wel erg vaak over geld. Maar dat Ramon Gieling de enige niet-egoïstische toptennisser is, zoals Sjeng Schalken ooit zei, dat bewijst Topsporters. Ook Laurens ten Dam stal het hart. Terwijl ik al lang geen wielrennen meer kijk.

Coen Verbraak, Kijken in de ziel: toptrainers. RVU, dinsdag, Nederland 2, 21.20 uur. Wim Schepens, Topsporters. VPRO thema-avond, zondag 6 juni, Nederland 2, 21.00 uur