Verbinden

Om de onderlinge solidariteit tussen jong en oud te behouden, en die tussen zzp’ers en werknemers in loondienst te creëren, zijn persoonlijker pensioenen nodig. We helpen elkaar de ouderdom door.

Robert Timmer was dit jaar op de Fiji- en Solomon-eilanden. Niet op vakantie, maar om te adviseren over pensioenen. In Nederland kunnen wij volgens hem leren van deze eilanden, ook al behoren die tot de veertig minst ontwikkelde landen ter wereld. Zelfs al zijn daar bijna geen financiële structuren of wettelijke regels, Timmer zag steeds dat mensen in dorpen bij elkaar gaan zitten, geld inleggen en solidair willen zijn. Solidariteit is zo essentieel, dat vergeten we volgens hem in Nederland wel eens. Hier praten mensen wat hem betreft te veel over ‘mijn’ aow of ‘mijn’ pensioen.

Timmer ken ik via vrienden. Meestal hebben we het niet over pensioenen, maar door de pensioendiscussie in Den Haag nu een keer wel. Zijn reizen naar de eilanden maakte hij op verzoek van het Pacific Financial Inclusion Programme en dat wordt weer gefinancierd door het Capital Development Fund van de Verenigde Naties. Net als microkrediet is pensioensparen een manier om armoede te bestrijden, ouderdomsarmoede in dit geval.

Als Timmer hoort dat ik jaren geleden als midden-veertiger ben gaan freelancen, zegt hij spontaan dat dit het stomste is wat ik heb kunnen doen. Hij bedoelt uiteraard voor mijn pensioen. Tot ongeveer je 43ste betaal je namelijk vooral voor het pensioen, daarna ga je pas cashen. Dat heet ook wel: de jongeren betalen voor de ouderen. En daarmee zitten we midden in de huidige discussie.

‘Verbinden’ is inmiddels een veel gehoord woord op het Binnenhof. Je kunt dat als positief beschouwen, maar dat het nodig is het er zo nadrukkelijk over te hebben is in feite een minder gunstig teken. Ook de pensioendiscussie gaat over verbinden. Er zitten namelijk structurele weeffouten in ons huidige pensioensysteem. De verbinding die er moet komen is die tussen generaties, maar ook tussen werkenden in loondienst en mensen die al dan niet noodgedwongen als zzp’er werken. Zelf had ik toen ik ging freelancen maar wat graag de mogelijkheid gehad om verder te sparen via het pensioenfonds waar ik als werknemer al bij zat. Maar dat kon toen nog niet. En nog steeds niet.

Het zijn de veranderingen op de arbeidsmarkt die aanleiding zijn voor de huidige discussie over een persoonlijker pensioenstelsel. Mensen veranderen vaker van baan dan vroeger, zijn soms korter of langer zonder werk en zijn ook steeds vaker korter of langer actief als zzp’er. In de jaren voor de economische crisis, toen velen dachten dat de bomen tot in de hemel zouden blijven groeien, deden deze veranderingen nog geen pijn, waardoor politiek gevoelige discussies uitbleven. Maar dat kan niet meer. Vergelijk het met de verhoging van de aow-leeftijd. Die kwam er ook pas toen de crisis politiek en sociale partners daar toe dwong. En net als nu ging ook dat niet zonder slag of stoot.

Wie als vakbondbestuurder wil verbinden, moet vrezen voor zijn FNV-bestaan

De Sociaal Economische Raad kwam afgelopen vrijdag met een advies over de pensioenen dat eigenlijk geen advies mag heten, want de sociale partners konden niet kiezen. Dat wil zeggen, de fnv wilde daar niet aan, ook al wordt dat ontkend. De ser legt, inmiddels een klein jaar voor de nieuwe parlementsverkiezingen, een keuzemenu voor. Een keuzemenu bovendien waarin de zzp’er niet meedoet. Keuzemenu mag dan mooi klinken, er zijn nogal wat politici die dit laf vinden.

Vooral de fnv krijgt er van hen van langs. Met de mond steeds maar weer belijden dat de politiek zich niet moet bemoeien met het pensioen – want dat behoort toch tot het domein van de arbeidsvoorwaarden – maar als er een hete aardappel is wel de politiek de kastanjes uit het vuur laten halen. Allemaal omdat de fnv vooral opkomt voor mensen in loondienst. Wie als vakbondsbestuurder zijn nek uitsteekt voor veranderingen ten gunste van jongeren, baanhoppers en ook zzp’ers erbij wil betrekken, kortom wie wil verbinden, moet vrezen voor zijn fnv-bestaan, zeker nu er een nieuwe fnv-voorzitter moet worden gekozen. Het is mede het gevolg van de al jaren durende strijd tussen pvda en sp om de meeste invloed binnen de fnv.

Daarom ook dat pvda-Kamerlid Roos Vermeij zo fel reageerde op het pensioenplan dat d66-Kamerlid Steven van Weyenberg vlak voor het ser-advies presenteerde. d66 wil een vorm van persoonlijke pensioenpotjes die Vermeij tot de uitspraak verleidde: Do-it-yourself-66. Wat toch klinkt alsof d66 elke vorm van onderlinge solidariteit uitsluit. Dat is niet zo, ook al maakt het plan het pensioenpotje erg persoonlijk. Vermeij’s felle reactie zou daarom vooral bedoeld zijn om de sp niet de gelegenheid te geven op de pvda in te hakken.

d66 wil namelijk de zeggenschap over de pensioenen weghalen bij de sociale partners. Over de grootste spaarpot, het pensioen, moeten mensen volgens d66 veel meer zelf te zeggen hebben. Elk positief woord van Vermeij over het d66-plan zou de pvda-invloed in de fnv hebben geschaad. Extra vervelend met die fnv-voorzittersverkiezingen op komst.

Maar die persoonlijker pensioenpotjes gaan er komen, ook al zal er nog veel discussie zijn over hoe precies en welke risico’s dan wel of niet collectief moeten worden gedekt. Het klinkt tegenstrijdig, maar juist om de onderlinge solidariteit tussen jong en oud te behouden en die tussen zzp’er en werknemer in loondienst te creëren, zijn die persoonlijker pensioenen nodig. Dan mag je het wel ‘mijn’ pensioenpotje noemen, maar dat persoonlijke potje behoedt ons wel allemaal voor ouderdomsarmoede.