Toneel - Sneeuw

Verborgen symmetrie

Ka is een verbannen dichter en Orhan is de schrijver die hem tot leven schrijft. Ka is in ballingschap vermoord en de schrijver reist zijn figuur na. Ze arriveren in de Turkse stad Kars. Ooit een plek op een kruispunt van geschiedenissen, culturen en nationaliteiten.

In het nu een met maatschappelijk lawaai overladen smeltkroes van meningen en politieke en religieuze tegenstellingen. Het sneeuwt in Kars. Sneeuw dempt ieder geluid tot fluistersterkte. Sneeuw door NTGent is een gedempte voorstelling. Van regisseur Luk Perceval, bewerker Steven Heene en de ploeg toneelspelers. En natuurlijk van Orhan Pamuk, wiens gelijknamige roman uit 2002 uitgangspunt was.

Medium toneel 202
Pierre Bokma in Sneeuw, regie Luk Perceval © Jules August

Ergens midden in de twee uur durende, pauzeloze avond keert Orhan, die steeds meer samenvalt met zijn schepping Ka (de vertellende protagonist wordt gespeeld door Pierre Bokma), terug van een gesprek met een ‘furieuze islamist’. Orhan/Ka: ‘Ik loop terug langs het spoor. De sneeuw valt zo traag dat het lijkt alsof de vlokken in de lucht blijven hangen. Dan zie ik hoe een zwarte hond voor mij uit over het perron rent en, in het vale licht van de neonlampen, vrolijk heen en weer springt in de sneeuw. Wat doe ik op deze wereld? Wat zien die sneeuwvlokken er deerniswekkend uit. En wat is mijn leven ook deerniswekkend. Een mens leeft, kwijnt en verdwijnt. En ineens moet ik denken aan de aftershave van mijn vader, mijn koude jongensvoeten in de pantoffels van mijn moeder, haar haarborstel naast het hoestdrankje van mijn vader. Al die dingen die samen het leven vormen. De eenheid van… alles.’ Zo komt de verteller tot een gedicht en noemt het Sneeuw, over sneeuwkristal als beeld voor de verborgen symmetrie van het leven.

Deze toneelvertelling sluipt als een mozaïek van impressies je hersens binnen. Zoals in de roman van Pamuk ook gebeurde. De stad Kars is in de ban van lokale verkiezingen. Er is een staatsgreep op til waarbij een toneelmaker is betrokken. Veel politieke stemmen vormen een kakofonie van religieuze dogma’s, seculier nationalisme, geloof in de kracht van kunst. En persoonlijk geluk boven alles, een labyrint van eigenliefde. Katrin Brack heeft een zwerm van kleurige banieren ontworpen, een ruimte waarin alle coulissen naar de speelvloer lijken doorgeschoven. Zodat een opkomst meteen weer een weggaan lijkt, een verdwijnen achter een doek. Samen met de gedempte toon van het spreken oogt (en klinkt) deze enscenering als een abstract schilderij met ingebouwd hoorspel.

Mijn gezelschap vond het monotone spreken onverdraaglijk en haakte halverwege af. Ik was het niet met hem eens. Begrijpelijk is het wel. Sneeuw is ook ongemakkelijk, lastig, alleen met veel geduld te temmen stemmentoneel. Prachtig bijgekleurd met de zang van Melike Tarhan. Het geheel is als een hallucinerend bladeren door losjes gerangschikt materiaal. Ik werd er heel rustig van. Er overviel me een ijl soort sterke concentratie op de flarden, de stof, de sneeuw van het leven. Als ervaring was het ook wel raar. Prettig raar. Ik hou ervan. Maar, u bent gewaarschuwd.


NtGent speelt Sneeuw de komende weken in Haarlem, Groningen, Den Haag, Eindhoven, Den Bosch, Utrecht en Alkmaar; ntgent.be