Media

Verdenking

Stel, je zit in een vliegtuig naar Rio de Janeiro en maakt een tussenstop in Londen. Tijdens het overstappen word je door de douane uit de rij geplukt en zonder enige feitelijke aanleiding of concrete verdenking negen uur lang ondervraagd. Omdat dit gebeurt onder de vlag van de Britse Terrorism Act uit 2000 mag je geen advocaat bellen (wat een schending is van het recht op juridische bijstand) en ben je bovendien verplicht antwoord te geven op alle vragen (wat een schending is van het zwijgrecht).

Medium reporters 0929 41874560egypte web

Na afloop worden je laptop, telefoon en camera in beslag genomen, zonder vermelding waarom, met welk doel en wanneer je ze weer terugkrijgt.

Goede reis nog verder.

De hypothetische ‘jij’ in dit verhaal is in werkelijkheid David Miranda: partner van Glenn Greenwald, de journalist van The Guardian die de onthullingen van klokkenluider Edward Snowden publiceerde. En met partner bedoel ik niet: collega-journalist. Nee, met partner bedoel ik: geliefde. Het lijdt dan ook geen enkele twijfel wat de bedoeling van deze ondervraging is geweest: Glenn Greenwald intimideren, en daarmee journalisten in het algemeen. De boodschap: wie voor de staat onwelgevallige informatie openbaart, krijgt het aan de stok met de autoriteiten, als niet direct, dan wel via hun naasten.

Het zou een vergissing zijn deze vorm van machtsmisbruik onder het mom van ‘terrorismebestrijding’ uitsluitend op te vatten als een gevaar voor de persvrijheid en de zaak-Miranda te zien als een ‘exces’ in een verder prima functionerende rechtsstaat. Het probleem is namelijk niet dat dit niet mag; het probleem is dat dit allemaal keurig binnen de wet is. Het probleem is dus ook niet dat vooral prominente journalisten en hun omgeving moeten vrezen voor de oprukkende controlestaat met totalitaire trekjes: het probleem is dat iedereen moet vrezen voor de oprukkende controlestaat met totalitaire trekjes.

Het afgelopen decennium is er in het Westen een juridisch monstrum geschapen dat een regelrechte bedreiging vormt voor de meest basale grondrechten van ons allemaal. In Groot-Brittannië mag je op grond van terreurwetgeving zomaar – letterlijk: zomaar – worden aangehouden, ondervraagd en vastgezet. In de Verenigde Staten kun je zonder enig proces voor onbepaalde tijd in een juridisch niemandsland als Guantánamo Bay verdwijnen. En vergis je niet: ook in Nederland is er wettelijk geen reële verdenking meer nodig om je af te luisteren, aan te houden en te ondervragen. Slechts een – en nu komt de meest vage juridische term denkbaar – ‘aanwijzing’ voor snode plannen is al genoeg.

En denk maar niet dat ‘aanwijzingen’ moeilijk te vinden zijn. In Groot-Brittannië werden in 2009 maar liefst 101.248 mensen aangehouden en ondervraagd op grond van de Terrorism Act. Honderdeenduizendtweehonderdachtenveertig. Het aantal daadwerkelijke terreurverdachten dat daarmee werd opgespoord?

Nul. Nada. Niente.

Tel daarbij op dat inlichtingendiensten nagenoeg alle digitale communicatie surveilleren en opslaan en dat – ook in Nederland – politie en justitie, als ze dat willen, toegang hebben tot zo’n beetje alle data over alle burgers, en je komt onvermijdelijk tot de slotsom dat terroristen gekregen hebben waar ze op hoopten: dat wij, uit angst, onze meest elementaire rechten en vrijheden de prullenbak in zouden kieperen. Dat alles om een praktisch verwaarloosbaar gevaar te bestrijden: de afgelopen zeventig jaar vielen er in Nederland precies dertig doden door terrorisme – minder dan het aantal verkeersdoden per maand.

De reacties van onze volksvertegenwoordigers zorgen ondertussen voor weinig licht aan het einde van de tunnel. Er worden her en der wel Kamervraagjes gesteld, maar grosso modo heerst de houding: we kunnen niet anders, het is voor onze eigen veiligheid. En waar hervormingen worden beloofd, zijn het hervormingen van het model wassen neus: president Obama stelde vorige week onder druk van de publieke opinie een onderzoek in naar het functioneren van de NSA. De voorzitter van dat onderzoek: James Clapper, de baas van de NSA. Voor zoveel opzichtige zelfbevlekking had zelfs WC-eend zich nog geschaamd.

Daar kun je verbaasd, ja zelfs verontwaardigd over doen. Maar beter is het om te beseffen: dit is real politik anno 2013. Yes we can als er gestemd moet worden, no we won’t als de electorale buit eenmaal binnen is. Geaccepteerde corruptie.

Het is de hoogste tijd dat de journalistiek, namens de burger, zijn tanden laat zien en de politieke klasse hier zonder enige terughoudendheid en scrupules over ondervraagt. Zonder zwijgrecht. En zonder recht op een spindoctor. Negen uur achter elkaar, desnoods. Verdenkingen genoeg.


Zie ook het artikel ‘De mensen van Snowden’uit De Groene van deze week

Beeld: Joao Laet/ Agencia O Dia / Estadao Conteudo / Reporters

Bijschrift: Braziliaan David Miranda (l), vriend van journalist Glenn Greenwald ®, komt aan op Tom Jobim International Airport in Rio de Janeiro, na te zijn vastgehouden op Heathow Airport in London, 19 augustus, 2013