THEATER

VERDER LEVEN IN OLDENBURG

THEATER Weiterleben

De toneelstukken van de Nederlandse dichteres Judith Herzberg worden in Duitsland vaker gespeeld dan hier. Dat geldt vooral voor haar trilogie Leedvermaak-Rijgdraad-Simon, over het joodse meisje Lea dat haar ouders verwijt dat ze haar tijdens de Tweede Wereldoorlog niet hebben meegenomen naar Auschwitz. Ze hebben haar laten onderduiken. In Nederland was Leedvermaak in 1982 vooral een stuk over de problemen van de tweede generatie. In Duitsland wordt er anders naar gekeken: niet met een schuldgevoel, maar met herkenning. Het Düsseldorfer Schauspielhaus gaf de schrijfster in 2002 de opdracht voor het derde stuk, Simon, dat tot nu toe in Nederland niet is gespeeld. In Düsseldorf wilden ze weten hoe het verder ging met de hoofdpersonen van deze saga, die daar niet zozeer werd ervaren als een joodse geschiedenis, maar als het verhaal van mensen die een grote historische gebeurtenis, een oorlog, achter de rug hebben en met de gevolgen daarvan moeten leven: de doden, de breuk tussen ouders en kinderen, de vele vragen van de jongere generatie.

Vorige week werd in de Noord-Duitse stad Oldenburg als feestelijke opening van het seizoen in het Staatstheater Weiterleben gespeeld, een samenvoeging van de eerste twee stukken van de trilogie, bij elkaar vier uur toneel, het visitekaartje van de jonge regisseur K.D. Schmidt bij dit roemruchte theater. Schmidt zet in de meeste scènes doelbewust alle personages tegelijk op het toneel en confronteert ze met elkaar, want hij ziet het verhaal vooral als een uitgebreide familiegeschiedenis, waarin mensen van drie verschillende generaties voorkomen.

Het openingsbeeld deed me behoorlijk schrikken. Het is 1970, Amsterdam, de derde bruiloft van Lea. Iedereen is gekleed in uitbundige jaren-zeventigkledij. Maar in de volgende scènes, tien en 25 jaar later, verliezen de spelers deze exotische uitdossing en worden ze herkenbaarder als gewone mensen, zeg maar: normale Noord-Duitsers. Lea bijvoorbeeld zag er oorspronkelijk uit als een roze sprookjesprinses. Ze wordt ouder, eenvoudiger, ernstiger, ze gaat begrijpen dat ze misschien ooit verkeerde keuzes heeft gemaakt maar dat ze met haar eigen keuzes moet leven en niet alleen met de verwijten aan haar ouders. Ze heeft ooit vrijwillig een abortus ondergaan. Dat kan niet meer ongedaan gemaakt worden. Dit stuk uit 1982 heeft hier een wrange, hoogst actuele relevantie.

Door het samenvoegen van de twee stukken valt het accent op het tijdsverloop, op de keuzes die men moet maken, op verwijdering, wanhoop, op aarzelende pogingen tot verzoening. Er is een jonge generatie die geen bindingen heeft met de oorlog, die er toch de gevolgen van ondervindt, maar die net zo goed zijn eigen frustraties, problemen en geheimen meetorst.

De joodse achtergrond en de vreemde jaren zeventig zijn weggevallen. Iedereen wordt teruggebracht tot zijn essentie. Op het laatst zitten de personages om een vuur, alsof ze oermensen zijn die elkaar verhalen vertellen over het verleden en de toekomst. Zoveel verschillende aspecten zijn er uit de stukken van Judith Herzberg te halen.

Weiterleben blijft voorlopig op het repertoire van het Oldenburgisches Staatstheater. www.staatstheater.oldenburg.de

Leedvermaak, Rijgdraad en Simon zijn in één band verschenen bij IT&FB/de Harmonie