Televisie: Dirty Window,

Verhalen van treurnis

Het tweede deel van Frans Bromets drieluik Bezem door de Wallen heette Schone ramen – de nieuwste documentaire van Walter Stokman Dirty Window. Niet alleen de titels raken elkaar. Bij Bromet bleek dat rond het Oudekerksplein veel Hongaarse meisjes werken. Eentje vertelde dat ze door de slechte economische situatie in haar land hierheen was gekomen. Of ze door een man was gebracht? Nee: thuis op de televisie gezien dat hier kansen lagen. Werkte ze daar ook al in de prostitutie? Onder gegier van collega’s vroeg ze of Bromet haar verder met rust kon laten. Ook een antwoord. Een vrolijke scène, maar zorg is er volop. Begin 2009 is Betty, een negentienjarige landgenote, op de Wallen vermoord. Zaak nooit opgelost. Stokman is op zoek gegaan. Niet naar de dader maar naar achtergrond en Umwelt van het slachtoffer in Hongarije. Tegenover de levendige, kritische, soms komische reportage-aanpak van een nadrukkelijk aanwezige Bromet nu een melancholieke film over mensen in een verpauperde wijk van industriestad Nyíregyháza. De regisseur blijft letterlijk onzichtbaar en onhoorbaar maar in toon en stijl is hij te meer aanwezig. Een ware auteurs­documentaire.

Hoofdpersonen naast afwezige Betty zijn haar vader en haar voormalige collega in Amsterdam, Annamari, afkomstig uit dezelfde stad en er meteen na en door de moord teruggekeerd. Ze trok in bij haar moeder en kreeg haar kinderen terug, die vanwege verlating en al dan niet vermeend alcoholisme van oma in een tehuis waren geplaatst. Trouwens, ook Betty had een kind, geboren in Nederland en afgenomen. Ze wilde sparen voor een eigen huis om de kleine in op te voeden. Droom of realistisch? Het lijken overbekende verhalen van treurnis, wereldwijd. Dat zijn het ook. Erfelijke treurnis bovendien, want we zien Annamari’s tienerdochter zwanger worden van een jongen die door moeder en oma van boze bedoelingen wordt verdacht. De belofte van oma dat ze hem dan eigenhandig zal wurgen is even oprecht als machteloos. De meiden vaak verliefd door roeien en ruiten. De mannen onzichtbaar en ongrijpbaar. Volgens Betty’s vader had ze een pooier. Zijzelf beweerde van niet.

Bij Bromet leerden we dat veel vrouwen de afdracht van geld heel logisch vinden. Soms is het nog ingewikkelder: zoekend naar meer achtergrondinformatie stuitte ik op een Nederlands proces waarin drie Hongaarse vrouwen terechtstonden, verdacht van pooierschap. Waarbij één weer strovrouw was voor een man. Bewijsvoering blijkt moeilijk. Het echte verhaal vertellen de vrouwen zelden – uit angst, uit al dan niet vermeend eigenbelang. In de film ook een Hongaars meisje dat met haar zus en Betty de werkplek deelde en de moord ontdekte. Sindsdien heeft ze psychische problemen maar ze werkt wel door. Ze legt uit hoe haar dat lukt – het is tegelijk schokkend en ontroerend. Stokmans mededogen met en respect voor zijn personages maken de film ondanks alle tragiek dragelijk en meer dan dat. Betty’s vader lijdt aan eigen falen, zijn mislukte huwelijk, de ontsporing van het gezin, de dood van een dochter. Maar in zijn strijd tegen de ‘maffia’ die verantwoordelijk is voor haar lot toont hij grote waardigheid. Dat hij terugverlangt naar het communisme en de orde van Janos Kadar in vergelijking met de chaos en nieuwe armoede van kapitalisme en democratie ga je enigszins begrijpen. De moeder van Annamari krijgt onverwacht vertederende contouren als ze lyrisch vertelt over de gesprekken die ze voert met haar keukenapparatuur. En dan gebeurt er ook nog een wonder dat Annamari, haar kinderen en moeder zowaar houvast en hoop geeft. Al blijft geluk een wankele zaak, zoals we weten.

Walter Stokman, Dirty Window, Holland Doc, VPRO, 27 september, Nederland 2, 22.50 uur