Verknipte romantiek

Belle & Sebastian lijkt een band voor kwetsbare zielen en andere romantici, maar de teksten roepen een duistere wereld op vol verknipte personages. Zanger Stuart Murdoch is in werkelijkheid een blijmoedige man.

Voor de populaire cultuur van Schotland was 1996 een belangrijk jaar: in dat jaar kwam Danny Boyle’s film Trainspotting (naar het boek van Irvine Welsh) uit en de band Belle & Sebastian bracht haar eerste album uit: Tigermilk. Maar de wereld van Belle & Sebastian is heel anders dan het grimmige, door junkies bevolkte Schotland van Trainspotting. Hun videoclips tonen vrolijk dartelende bandleden in een groen, glooiend landschap.

Belle & Sebastian heeft de naam een dromerige band te zijn. Lieve pianoloopjes, een zacht tokkelende gitaar en droevige stukjes cello of trompet. En dan de breekbare, melancholische zang van Stuart Murdoch, die doorgaans klinkt alsof hij op het punt van een zenuwinzinking staat. In het echt blijkt voorman Stuart Murdoch allesbehalve breekbaar en melancholiek. Hij is vrolijk en levendig. Over de videoclips zegt hij: «Ja, we hebben er een soort Kindergarten van gemaakt. Het is ook de invloed van Isobel (Campbell – mcm) geweest. Ze wilde graag dingen maken die een beetje dromerig en idealistisch waren en ik kon me daarin vinden.»

Belle & Sebastian, vernoemd naar de roman Belle & Sébastien van Cécile Aubry over een jongen (Sébastien) en zijn hond (Belle), bestaat tien jaar. Zonder veel in de publiciteit te staan, heeft Belle & Sebastian wereldwijd een trouwe schare fans opgebouwd. Hun laatste album heet toepasselijk The Life Pursuit. Voorman, toetsenist, gitarist en zanger Murdoch (1967) groeide op in het Schotse kustplaatsje Ayr en verhuisde later naar Glasgow. Op zijn 23ste ging hij liedjes schrijven, maar het duurde even voor hij een band bij elkaar had. In interviews grapt hij dat hij wildvreemden op straat aanklampte met de vraag of ze in zijn band wilden spelen.

In 1995 was het zo ver; in 1996 kwam Tigermilk uit. Bandleden van het eerste uur als basgitarist Stuart David en celliste en zangeres Isobel Campbell, met wie Murdoch een liefdesaffaire had, hebben de groep inmiddels verlaten. Campbell bracht onlangs een album uit met de Amerikaan Mark Lanegan, Ballad of the Broken Seas (besproken in De Groene Amsterdammer, 3 februari 2006). Op The Life Pursuit klinkt de band poppy’er dan ooit, met hier en daar wat (glam)rock. Murdoch’s stem klinkt ook een stuk steviger (en lager), zijn stem doet bij vlagen zelfs denken aan Lou Reed. En dat is geen studio-effect, zo bleek tijdens het optreden dat de band eerder dit jaar in Paradiso gaf.

Rond Belle & Sebastian circuleren geen verhalen over seks en drugs en vernielde hotelkamers, maar een en al zoetigheid en romantiek is het nu ook weer niet. In haar clips refereert Belle & Sebastian veel aan Franse filmmakers, met name die van de Nouvelle Vague, toch bekend om hun zwartgallige blik op de mensheid. De vroege look van Isobel Campbell, korte blonde haren en gestreept truitje, is duidelijk geïnspireerd op Nouvelle Vague-femme fatale Jean Seberg. En het zwart-witclipje bij de single Jonathan David is een vette knipoog naar Truffauts Jules et Jim. In begin-twintigste-eeuwse kostuums zien we Stuart Murdoch en gitarist Stevie Jackson ijveren om de aandacht van een mooie vrouw. Typisch Brits is overigens weer de humor waarmee de ménage à trois wordt gebracht: terwijl Jackson vreselijk zijn best doet en overdreven om alle grapjes lacht, zit Murdoch er quasi-verveeld bij, en natuurlijk kiest de dame uiteindelijk voor hem.

Stuart Murdoch: «Ik houd erg van Franse films! Franse films hebben een esthetiek die mij aanspreekt. En ze zijn heel menselijk, eerlijk over relaties. Terwijl het in Amerikaanse films om explosies gaat, vertellen Franse films verhalen over mensen. Dat spreekt mij aan.»

De zoetige muziek en de vrolijke clips zijn verraderlijk, want in de teksten wordt een nogal duistere wereld getoond, vol emotioneel en seksueel verknipte personages. Veel ongelukkige tieners ook, zowel jongens als meisjes, eenzame pubers die gepest worden en liefst de deur niet uitkomen. Andere personages worden juist een tikje gewelddadig van het gepest. Murdoch: «Het interessante van de tienertijd is dat het een overgangsperiode is. In die periode gaat het vaak mis met mensen. En dat kunnen ze meestal niet helpen. Sommige mensen worden heel succesvol, met een stevige basis en goede relaties, terwijl anderen gewoon… van de wereld af vallen. Ik ben geïnteresseerd in de mensen die van de wereld af vallen.»

De songteksten van Murdoch gaan, net als de Nouvelle Vague-films, veelal over het mislukken van relaties. De liefde gaat steeds kapot en meestal is de ik-persoon daar zelf debet aan, al voelt hij zich niet in staat hier iets aan te veranderen. Nadat zijn geliefde hem heeft verlaten zingt Murdoch in Don’t Leave The Light On:

Í truly love her, but I know, I’m bad for her, I’m bad and so

At least she may forgive me for my honesty.

En even later in The Model:

I’m not too proud to say that I’m okay with the girl next door

who’s famous for showing her breasts

Niet bepaald romantisch. Het wereldbeeld van Murdoch wordt verder bepaald door intermenselijke wreedheid. Familie is zeker geen veilige haven. In I Could Be Dreaming zingt hij: «Family is like a loaded gun. You point it in the wrong direction. Someone is going to get killed.»

In zijn teksten creëert Murdoch graag verwarring over zijn seksuele geaardheid. Op het podium ook: in Paradiso verscheen hij heupwiegend in een matrozenpak, maar vertelde ondertussen over zijn nieuwe vriendin. En hij shockeert graag een beetje – op If You’re Feeling Sinister zingt hij over ene Hilary: «She was into S&M and bible studies, not everyone’s cup of tea», misschien als reactie op een enigszins benauwd milieu. Murdoch groeide op in een religieus gezin en ondanks de tegendraadse uitingen zit hij nog altijd bij The Church of Scotland. De website voert je mee naar de jaren vijftig: vriendelijk lachende dames in plooirokken en dito heren in pull-overs. Met deze mensen zingt Murdoch in het kerkkoor: «Ja, iedere zondag, mits ik niet op tournee ben. Mijn moeder zingt ook in een koor en mijn grootmoeder was dirigent van verschillende koren. Koren zijn een traditie in West-Schotland. En het geluid is prachtig. Religie is een steun. Het helpt bij alles in je leven, ook bij het schrijven van songs. Ik geloof dat elk aspect van het leven een andere, wellicht interessantere kant heeft, die achter datgene ligt wat je ziet. Vanuit dat idee schrijf ik mijn liedjes. Mijn belangstelling gaat vaak uit naar kunst – niet alleen muziek – die religieuze aspecten bevat. Het kan soms een extra dimensie geven, maar dat is niet noodzakelijk. Ik ben bijvoorbeeld een groot fan van The Smiths. Hun teksten vind ik oneindig interessant, maar ze hebben niets met religie te maken. Morrissey moet de grootste agnost zijn die er bestaat! Sommige mensen zijn bang voor religie, omdat ze denken dat er bepaalde regels zijn die je strikt moet volgen. Maar ik geloof dat religie veel flexibeler is dan de meesten beseffen.»

Op de website van Belle & Sebastian kunnen fans via e-mail vragen stellen. De bandleden geven persoonlijk antwoord. Sommige vragen gaan over de band en hun muziek, maar veel fans kloppen ook met privé-problemen aan. Zo is er een meisje van 23 dat zich wanhopig afvraagt of ze ooit een vriendje zal krijgen: er is nog nooit iemand verliefd op haar geweest. Stevie Jackson steekt haar een hart onder de riem: «Misschien is er wel eens een jongen verliefd op je geweest, maar had jij geen oog voor hem. Ik zou de jongens gewoon even uit je hoofd zetten en leuke dingen gaan doen.» Enzovoort.

Murdoch: «Het zijn vaak een soort confessies van jongeren die advies vragen bij ouderen. Ik vind het wel leuk. Daarom hebben we ook een aantal van die vragen op de cd-hoes van The Life Pursuit afgedrukt. Toen ik jong was, had je geen internet. Ik was een vrij geïsoleerde figuur, maar ik hield van bepaalde bands en voelde me zo toch onderdeel van een community. Internet maakt dat proces makkelijker. Al is er misschien een keerzijde: dat mensen door internet minder moeite doen om de buurvrouw te leren kennen. Vroeger moest je wel, je had de steun van je buren nodig. Nu kun je die steun krijgen van iemand uit Canada of de Filippijnen.»

Belle & Sebastian geeft zelden interviews, wat bijgedragen heeft aan de geheimzinnigheid rond de band en wellicht ook haar succes. Een bewuste strategie?

Stuart Murdoch: «O nee, wie zou daar nu aan denken? Je moet het begrijpen vanuit mijn perspectief. Jarenlang verkeerde ik in de wildernis. En plotseling had ik zeven muzikanten om me heen verzameld. De beste tijd van mijn leven brak aan! En met die mensen die ik pas net had leren kennen, maakte ik binnen anderhalf jaar drie albums. In de begindagen hadden we het gevoel dat we belangrijkere dingen te doen hadden. Dat klinkt misschien arrogant, maar we waren ook arrogant! We waren net bij elkaar, we realiseerden ons dat we iets goeds in handen hadden en popelden om aan de slag te gaan. We wilden muziek maken, niet erover praten. En daarbij kwam dat we meteen slechte ervaringen hadden met de Britse muziekpers. Ze hadden al een soort mal voor ons klaarliggen, terwijl we nog bezig waren elkaar te leren kennen, om vrienden te worden. De groep bij elkaar houden, dat was het enige waar ik toen mee bezig was.»

The Life Pursuit is het vrolijkste album tot nu toe: «Ik ben op dit moment erg gelukkig in mijn persoonlijk leven. En ik voel me beter sinds de band een vaste vorm heeft gekregen, de afgelopen vier, vijf jaar. Als je gelukkig bent, schrijf je minder over jezelf. Als ik vroeger een liedje schreef over een meisje, dan ging het meestal over mezelf. Dan was ik dat meisje. Op dit album staan meer fictieve personages, die kun je allerlei avonturen laten beleven. Neem bijvoorbeeld Sukie in the Graveyard, dat is gewoon een bedenksel, ze heeft niets met mij te maken. Mijn personages van tegenwoordig zijn een beetje cartoonesk. Waardoor ze nogal eendimensionaal zijn. Minder eerlijk misschien. Dus ik zeg niet dat dit de goede weg is, het is gewoon de kant die het opgaat» (lacht).

The Life Pursuit, Rough Trade

Belle & Sebastian treedt op 20 augustus op

tijdens het Lowlands festival