Televisie

Verleden zonder einde

Televisie: Omgaan met de DDR-dictatuur

Terug van een week Weimar zag ik dat stadje in het NOS-Journaal. Dan is het meestal mis. Het voortreffelijke geschiedessay Weimar van Thomas Steinfeld begint met: «Am Anfang stand eine Bibliothek». En uitgerekend dat belangrijkste gebouw, de Anna Amalia-bibliotheek, gesloten vanwege verbouwing, waarvan de Rococo-zaal (Pantheon der deutschen Klassik) ook normaal maar tachtig mensen per dag toeliet vanwege grote kwetsbaarheid, ging in de hens. Al na twee uur geblust, maar toch. Vergeefs zocht ik op internet naar een foto van de bevolking die een lange ketting naar die zaal vormde om te redden wat te redden viel – zoals men in Dresden bij overstroming rijen vormde. En zoals het puin van de ruïnes is geruimd vanaf 1945, al ging de bombardementsstraf Weimar, ondanks Buchenwald op de nabije heuvel, bijna helemaal voorbij.

Ons pension lag vlak bij de bibliotheek, dus hadden we bijna in die rij gestaan, mijn broer en ik, en waren alsnog leden van een gemeenschap geworden die onze moeder in 1924 tot haar grote opluchting verliet om dienstbode te worden in Amsterdam. Niet dat dat ons verlangen was, in en in Mokums als we zijn, maar toch is een reis naar de roots anders dan een toeristisch uitje. Al kan ook de gewone toerist zich nooit onttrekken aan de pijnlijke tegenstellingen in dit hoofdstadje van «de Duitse geest»: Cranach, Bach, Goethe, Schiller, Liszt en Bauhaus versus het Arbeit macht frei van de nazi’s die een beukenbos rooiden op de Ettersberg waar de Weimarse bevolking ’s zomers placht te picknicken, waar ze sindsdien niet meer mocht komen en waar ze door de Amerikanen in 1945 naartoe werden gesleept om te aanschouwen wat in hun naam was gebeurd. Wie Weimar nadert, kan niet om het enorme monument voor de kampslachtoffers heen. Want DDR en BRD hebben dat deel van het verleden nooit ontkend – al wees Oost op West als «staat van daders».

Nu is er een tweede Vergangenheit te bewältigen: die van de DDR-dictatuur. Maar die lijkt een veel groter taboe. Onze voortreffelijke stadsgids, zestigplus, is vol kritiek over domme adel rond Goethe; over spitsburgerij die het Bauhaus de stad uit pest; over nazi’s die hier al voor 1933 aan de macht waren. Maar de vraag in welke gebouwen de echte macht zat in DDR-tijden beantwoordt ze slecht en met tegenzin. Waarschijnlijk was ze «één van hen», wat ook haar onderliggende rancune verklaart. Kijk op 7 oktober naar de mooie documentaire Droomland DDR van het echtpaar Lataster (Human). Petra bezocht een reünie van haar DDR-school en alle attitudes jegens het regime passeren de revue.