Verliezers

Ook al weet elke partij wel een reden te vinden waarom de Europese verkiezingen voor haar een succes waren, er zijn minstens zo veel redenen om te concluderen dat er flink verloren is.

Het leek in Nederland wel alsof er vooral gewonnen was na de Europese verkiezingen van afgelopen week. d66 haalt meer stemmen voor Europa dan ooit! Dit was een stem voor Europa! cda voelt zich gesterkt in een stijgende lijn! SP is definitief de grootste op links! Na al dat gejuich is wat tegengas op zijn plaats. Er is met dezelfde uitslag ook een hele rij verliezers en bedreigingen op te stellen.

De grootste verliezer is Europa zelf. De belangstelling in Nederland om je stem te laten horen in Europa op het moment dat dit democratisch kan, is laag gebleven. Al het gekanker op Brussel ten spijt, de mensen hebben niet de moeite genomen hun stem uit te brengen. Dat is des te opmerkelijker omdat de invloed van Europa als gevolg van de economische crisis is toegenomen sinds de laatste keer dat de Europese burgers konden stemmen. Dat is een verliespunt voor de democratie en het draagvlak voor de Europese Unie. Hoezo was dit een stem voor Europa, zoals d66-leider Alexander Pechtold concludeerde?

Vervolgens zijn er de verliezers als gevolg van de uitslag. Alle gejuich bij het cda over het grootste aantal zetels ten spijt, de partij behoort samen met de pvv gezien de percentages behaalde stemmen tot de grote verliezers als het resultaat wordt vergeleken met dat van de vorige Europese verkiezingen. Gejuich over het verlies van Geert Wilders’ pvv en speculeren over een definitief ingezette neergang is eveneens misplaatst. Met zoveel thuisblijvers is het daarvoor te vroeg, bovendien zijn de spanningen in Nederland over islam, immigratie en integratie niet voorbij.

Gezien het verlies in Europa kijkt het cda liever naar de uitslag van de laatste verkiezingen voor de Tweede Kamer, twee jaar geleden. Toen kreeg het een forse klap. De uitslag van deze Europese verkiezingen valt dan inderdaad mee. Het zal de christen-democraten zelfvertrouwen geven en sterken in het voortzetten van hun huidige koers: streng op financiën, tamboereren op lastenverlichting, daarnaast een sociaal gezicht.

Vergelijk je, zoals het cda, de uitslag van de vvd met die van de laatste landelijke verkiezingen, dan heeft de grootste regeringspartij ineens flink verloren. Bij coalitiepartner pvda doet het dan zelfs voor de tweede keer van au, niet alleen ten opzichte van de vorige Europese verkiezingen hebben de sociaal-democraten kiezers verloren, maar ook ten opzichte van de landelijke verkiezingen. Voor wat het waard is met de lage opkomst: de regeringscoalitie heeft vorige week donderdag een ferme tik gekregen. Dat is weliswaar een virtueel verlies, maar op het Binnenhof zal dat zijn eigen dynamiek krijgen. Vooral d66 zal dat gaan uitspelen, is de verwachting, ook al was er zondagavond de teleurstelling dat ze in zetelaantal niet de grootste was geworden.

Als constructieve oppositiepartij drukt d66 nu al haar stempel op het kabinetsbeleid. De kritiek op het als arrogant omschreven gedrag van partijleider Pechtold zwol al voor de Europese verkiezingen aan. Het is wensdenken van andere partijen, maar die vragen zich af of Pechtold zijn hand niet gaat overspelen. Stiekem hopen ze dat deze Europese verkiezingen Pechtolds piekmoment vormden en dat het dus te vroeg was om bij volgende landelijke verkiezingen als leider van de grootste partij te kunnen triomferen.

Roemers opmerking was vooral bedoeld om PvdA’ers opstandig te maken

Vooral de pvda zal door de sociaal-liberalen onder schot worden genomen. De slepende college-onderhandelingen in Amsterdam, waar d66 er vooral op uit is de pvda uit het gemeentebestuur te houden, lijken daar symbool voor te staan. Het draagt niet bij aan de goede verhoudingen met de sociaal-democraten op het Binnenhof.

De opstelling in Amsterdam oogt als het voorsorteren van d66 op een nieuw landsbestuur na volgende Kamerverkiezingen. Een coalitie van d66 met als eerste partners vvd en cda ligt gezien hun standpunten het meest voor de hand na een nieuwe stembusgang. Die verkiezingen moeten er dan wel pas komen, als het aan d66 ligt, als de grote hervormingen van het huidige kabinet door beide Kamers zijn aangenomen. Anders gaat er veel tijd verloren.

Bij de pvda zal er daarnaast sprake zijn van dynamiek vanuit de eigen gelederen. Gezien het daadwerkelijke verlies, zowel in maart bij de gemeenteraadsverkiezingen als nu bij de Europese verkiezingen, is dat laatste op zich niet vreemd bij deze partij die het toch al niet moet hebben van onderlinge solidariteit.

Interne opstand ligt des te meer op de loer nu de concurrent op de linkervleugel, de SP, voor het Europees Parlement meer stemmen heeft gehaald dan de pvda. SP-partijleider Emile Roemer wreef dat de sociaal-democraten meteen na het naar buiten komen van de exitpolls dan ook fijntjes in. Roemer weet dat kabinetten vooral vallen door interne strubbelingen. Zijn opmerking was dan ook vooral bedoeld om pvda’ers opstandig te maken.

De onvrede bij de pvda over het teruglopen van de gunst van de kiezer zal de verhoudingen binnen het kabinet geen goed doen. Hoe meer partijleider Diederik Samsom zich echter onder druk laat zetten om een eigenzinniger koers te gaan varen, hoe geïrriteerder de vvd zal reageren. Samsom zal dan mogelijk de verliezer worden van zijn eigen streven: na een decennium van alleen maar gevallen kabinetten wilde hij bewijzen dat zijn generatie in staat is een kabinet de rit uit te laten zitten.

Als het huidige kabinet voortijdig valt, is ook vvd-leider Mark Rutte een verliezer. Een tweede kabinet op rij met zijn naam dat de rit niet uitzit, overleeft hij politiek niet.