Vernielende bevrijding

Evenmin als de presidentsverkiezingen van vorig jaar zijn die voor het Afghaanse parlement een feest van de democratie geworden. Verstoord door de Taliban met beschietingen en bomaanslagen, kiezers bedreigd met het afsnijden van neus, oren en vingers en stembiljetten te koop. De stad Marja, zeven maanden geleden door de Amerikanen bevrijd en gezuiverd, was geen uitzondering. Volgens de eerste schattingen zijn er 3,6 miljoen stemmen uitgebracht, een miljoen minder dan in 2009. Afghanistan is een land met een onuitroeibare corruptie waar de Taliban in opmars is. Dit alles na een oorlog die nu bijna negen jaar duurt, waarin tactiek en strategie van de bevrijders en opbouwers uit het Westen herhaaldelijk zijn veranderd, waardoor telkens weer hoop werd gewekt, die de bondgenoten ertoe bracht meer troepen te sturen. En dan bleek de hoop vals te zijn.
Een paar maanden geleden heeft de secretaris-generaal van de Navo, Rasmussen, een beroep op onze regering gedaan om de Nederlandse militaire aanwezigheid opnieuw te verlengen. Nee. In plaats daarvan kregen we een kabinetscrisis. En terwijl die nog niet is afgelopen, heeft de demissionaire minister Van Middelkoop bij een bliksembezoek aan Afghanistan van opperbevelhebber Petraeus weer zo'n verzoek gekregen. Hij heeft er ‘welwillend’ op gereageerd. In kringen van D66 en GroenLinks wordt wel iets gevoeld voor een 'politiemissie’ onder verantwoordelijkheid van de EU. Die missie zou dan de Afghaanse veiligheidstroepen moeten trainen, maar dat is alleen mogelijk als de trainers weer door soldaten worden bewaakt, ook uit Nederland waarschijnlijk. Zodra we een nieuw kabinet hebben, wil Pechtold er een serieus debat over.
Gelukkig in dit geval hebben we de PVV nog, Geert Wilders die indertijd de troepen uit Uruzgan wilde terughalen om ze in te zetten ter bescherming van het openbaar vervoer in Gouda dat door Marokkanen werd belaagd. Met het busverkeer is het weer in orde. Maar zoals de verkiezingen hebben bewezen is Afghanistan onveiliger dan ooit, en dat komt niet doordat wij er zijn vertrokken.
Heeft de Nederlandse aanwezigheid daar zin gehad? Dat is een vraag die we liever niet stellen. Natuurlijk, er zijn scholen gebouwd, waterputten geslagen, wegen aangelegd, de medische verzorging is verbeterd. De bevolking van Uruzgan heeft gaandeweg misschien vertrouwen gekregen in de Nederlandse aanpak. Maar we konden onze taak als leidende natie daar niet meer aan. De kosten van de expeditie vielen niet meer te betalen. Die vier jaar hebben de weerbaarheid van de krijgsmacht stevig aangetast. En het zwaarst tellen de menselijke offers. Er zijn 33 soldaten gesneuveld en 144 min of meer zwaar gewond. In een hartverscheurende reportage beschrijft Noël van Bemmel in de Volkskrant (17 september) wat er in het militair revalidatiecentrum in Doorn gebeurt. Meer dan twee jaar geleden is soldaat Ronald van Dort met zijn voertuig op een bermbom gereden. Nu staat hij met twee prothesen in plaats van benen op de voorpagina van de krant.
In de Nederlandse politiek is altijd gedaan alsof onze aanwezigheid in Uruzgan een bilaterale aangelegenheid was. Zo is het ook in Irak gegaan, waar we in al-Muttanah het voorbeeld van de Nederlandse aanpak gaven, tot de krijgshaftigheid van de Haagse politiek was uitgeput. In werkelijkheid zijn we voortdurend figuranten geweest in uiterst ingewikkelde conflicten waarbij Den Haag over tactiek, strategie en politiek niets te zeggen had. De beslissingen werden genomen in Washington, eerst door George W. Bush cum suis, die in hun zelfoverschatting en vergissingen verdwaalden. En nu is het Obama die ontdekt dat hij met de erfenis van zijn voorganger in een moeras terecht is gekomen. Hij zoekt wel naar andere uitwegen, maar paradoxaal: degenen die Bush dacht te bevrijden, beletten Obama nu zich van het probleem los te maken.
In Irak is een half jaar na de verkiezingen nog steeds geen regering. Wel worden er met grote regelmaat aanslagen gepleegd. Obama wil alle troepen in 2011 terugtrekken, maar moet het risico onder ogen zien dat na het vertrek het land het toneel wordt van een vechtende kluwen stammen en godsdienstfanaten, waar alleen een dictator een soort oplossing zal kunnen brengen. Een nieuwe Saddam. En over een paar maanden zijn de Amerikanen negen jaar in Afghanistan, om de Taliban te verslaan en het volk de zegen van de democratie te brengen
In Irak zijn in de loop van de bevrijding en democratisering tegen de vijfduizend Amerikaanse soldaten gesneuveld en hebben volgens bescheiden schattingen ongeveer honderdduizend burgers het leven verloren, terwijl er nog eens een paar honderdduizend naar de buurlanden zijn gevlucht. Het meest van wat in de oorlog is verwoest, moet nog worden opgebouwd. Voor Afghanistan heb ik geen cijfers kunnen vinden. Nog een vraag die zelden wordt gesteld: hoe populair maken de bevrijders zich als ze een spoor van vernieling trekken terwijl het vechten verder gaat?