Margaret MacMillan, Parijs 1919: Zes maanden die de wereld veranderden

Versailles

Margaret MacMillan

Parijs 1919: Zes maanden die de wereld veranderden

Uit het Engels (Peacemakers: The Paris

Conference of 1919 and Its Attempt to End War) vertaald door Aris van Braam

Mouria, 668 blz., € 29,50

De Eerste Wereldoorlog wordt tegenwoordig door veel historici gezien als de Urkatastrophe van de twintigste eeuw. Zonder «Grote Oorlog» geen communistische revolutie, Hitler, Tweede Wereldoorlog en ga zo maar door. Het rampzalige van de oorlog van 1914-1918 ligt in deze visie niet zozeer in het feit dat hij tien miljoen mensenlevens had gekost, als wel in het vredesverdrag dat na afloop werd gesloten. De in 1919 gehouden vredesconferentie van Parijs, waarbij het in de Spiegelzaal van Versailles gesloten verdrag met Duitsland het bekendst is geworden, zou een nieuwe wereldoorlog onvermijdelijk hebben gemaakt. Deze negatieve visie werd al meteen door sommigen verwoord. Zo noteerde de Nederlandse zakenman Ernst Heldring op 25 juni 1919 in zijn dagboek: «Het is een schandelijk en onuitvoerbaar vredesverdrag, dat Europa in onrust zal houden.» Tachtig jaar later maakte The Economist de balans op van de twintigste eeuw: «De ultieme misdaad was het verdrag van Versailles, waarvan de meedogenloze voorwaarden voor een tweede oorlog zouden zorgen.»

Volgens Margaret MacMillan, Brits historica en achterkleindochter van de toenmalige Britse premier David Lloyd George, is dit een ahistorisch en dus onrechtvaardig oordeel. Hoewel er toen grote fouten zijn ge maakt, vooral waar het ging om regelingen met betrekking tot Afrika en het Midden-Oosten, hebben de vredestichters van Parijs hun best gedaan. Wie hun de schuld geeft van de Tweede Wereldoorlog ontkent de verantwoordelijkheid van de politieke leiders, diplomaten, militairen en kiesgerechtigde burgers uit de jaren 1919-1939. Volgens MacMillan heeft Hitler geen oorlog gevoerd wegens «Versailles». Volgens haar zou hij nooit tevreden zijn geweest, en zou hij evengoed naar Lebens raum in het oosten en naar de vernietiging van de joden hebben gestreefd. Hoewel zij een heel lezenswaardig boek heeft geschreven, dat over veel meer handelt dan alleen de «Duitse kwestie», ziet MacMillan hier één ding over het hoofd. Zou Adolf Hitler zonder het verdrag van Versailles, dat door vrijwel alle Duitsers werd ervaren als een vernedering, ooit aan de macht zijn gekomen?

De Engelse paperbackeditie van dit boek werd door de ultrarechtse historicus Andrew Roberts aangeprezen als «splendidly revisionist and daringly politically incorrect». Net als veel andere revisionistische en politiek incorrecte boeken heeft ook Parijs 1919 geleden onder de wens om toch vooral met een afwijkend en controversieel verhaal te ko men, waardoor vaak de meest voor de hand liggende feiten uit het oog worden verloren.