Verstoor de slaap van elke toekomstige karadzic

De berichten dat Radovan Karadzic, de vroegere president van de Bosnisch-Servische Republika Srpska, bereid zou zijn zich onder voorwaarden over te geven aan het Haagse VN-tribunaal voor de berechting van oorlogsmisdaden in het voormalig Joegoslavië, worden bekritiseerd, belachelijk gemaakt, tegengesproken, ontkend en verdacht gemaakt. Toch blijven ze iets opwekkends hebben. In tegenstelling tot wat we hadden verwacht en gevreesd, werkt het VN-tribunaal, worden van oorlogsmisdaden verdachten regelmatig gepakt en laat de openbare aanklager niet af - ook niet als het om de grote vissen als Karadzic en zijn vroegere legerleider Ratko Mladic gaat.

Het lijkt er nu zelfs op dat die elkaar de schuld gaan geven. In Servisch Bosnië is onlangs een 144 pagina’s dik boek gepubliceerd waarin ter verdediging van Karadzic talloze documenten worden afgedrukt waaruit moet blijken dat deze altijd respect voor de mensenrechten heeft betoond en waarin wordt betoogd dat de ware schuldige aan oorlogsmisdaden zijn ongehoorzame generaal Mladic moet zijn.
Intussen heeft Karadzic zich dan wel niet overgegeven, maar hij bereidt wel zijn verdediging voor. Hij schijnt niet naar Wit-Rusland of een ander verwegland te zijn gevlucht, maar zijn woning in Pale is verlaten en hij kan zich zelfs in de kleine republiek Srpska niet lang op één plaats ophouden. Vorige week zijn weer twee naaste medewerkers van hem gearresteerd. Het net om hem heen lijkt te worden aangesnoerd en hoe dan ook moet Karadzic af en toe toch wel eens terugdenken aan de tijden toen hij nog rustig dichter was en de psychiater van het voetbalelftal van Sarajevo en hoogstens af en toe een beetje brallerig nationalistisch uit de hoek kwam.
Of het oppakken van oorlogsmisdadigers werkelijk noodzakelijk is om de broze vrede in Bosnië te handhaven weet ik niet, maar het belang van het slagen van het Haagse VN-tribunaal is groot, misschien nog groter dan de situatie in het voormalige Joegoslavië alleen. In juni zal in Rome een conferentie plaatsvinden over de mogelijkheid van de instelling van een permanent oorlogsmisdadentribunaal. Pas dan zal het juridisch apparaat van de Verenigde Naties ook enige preventieve werking kunnen krijgen. Niet alle verdwaasde sadisten zullen zich door een mogelijke toekomstige straf laten afschrikken, maar ergens in het oorlogsapparaat zullen degenen die aarzelen als hun kameraden, ondergeschikten of bevelhebbers op het punt staan misdaden tegen de mensheid te begaan, misschien wat steviger in hun schoenen staan als ze daartegen zouden protesteren. Ze zouden zich op een hogere wet kunnen beroepen wanneer ze zelf weigeren er aan deel te nemen. Het zou daarvoor geen kwaad kunnen als wie fout is geweest wat eerder ter verantwoording wordt geroepen dan de stokoude Franse ex-collaborateur Papon, die onlangs is veroordeeld voor zijn medewerking aan het deporteren van joden tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Maar hoe oud ook eventueel, als er in de toekomst een duidelijke dreiging van gerechtigheid en straf bestaat, zullen toekomstige Karadzics en Mladics in elk geval minder rustig slapen. Na de Tweede Wereldoorlog leek het wel - toen in Neurenberg eenmaal de nazi-top was berecht en Eichmann gepakt en veroordeeld - of alleen de slachtoffers nachtmerries en angstdromen hoefden te hebben. De kleine beulen woonden rustig in vriendelijke Duitse dorpjes en Zuid-Amerikaanse steden. Voor de kinderen die deze lente geboren worden, zou de wereld er iets hoopvoller uitzien wanneer de Verenigde Naties in staat zouden zijn het tribunaal in Den Haag of elders uit te bouwen tot een effectief werkend juridisch apparaat waarvan het loutere bestaan al de ergste oorlogsmisdaden zou kunnen tegengaan.