DANS Ivana Müller

VERTRAAGD APPLAUS

De verwachtingen rond het nieuwe werk van de Kroatische choreografe Ivana Müller waren gespannen. In 2007 brak ze internationaal door met haar briljante While We Were Holding it Together, een performance op de grens tussen dans, theater, filosofie en komedie. In één simpel tableau vivant, waarin vijf dansers de hele voorstelling lang bevroren bleven, wist zij de waarneming van haar publiek door middel van gesproken teksten zo te manipuleren dat de scènes over elkaar heen buitelden en niemand nog wist of je naar een opgegraven beeldengroep, een rockband op tournee of een surrealistische picknick zat te kijken. Müller speelde het klaar om een even intelligente als grappige voorstelling neer te zetten, die tegelijk kon worden beschouwd als een filosofisch commentaar op het ‘zijn’, en als een laboratoriumopstelling om de subjectiviteit van de menselijke waarneming te onderzoeken. Vandaar die hoge verwachtingen.
Voor haar nieuwe voorstelling Playing Ensemble Again and Again bedient Müller zich nogmaals van haar succesformule. Het kader voor haar stuk wordt ditmaal niet gevormd door het stilstaan maar door het bewegen in slowmotion. Wederom gebruikt ze gesproken teksten om een gelaagde, meerduidige waarheid te creëren.
Het begint allemaal veelbelovend. Na een paar pompeuze, orkestrale slotakkoorden en een daverend applaus wordt de blik getrokken door twee vingertjes die langzaam van achter het achterdoek te voorschijn piepen en dit langzaam opzij schuiven.
Dan begint de kostelijke slowmotion waarmee Müller het ritueel van de buiging na afloop van een voorstelling onder een vergrootglas legt. Spelers lopen op en af, buigen diep en nodigen elkaar uit naar het voortoneel. Tussendoor worden extatische blikken uitgewisseld, handen vastgepakt en wordt door collega’s geapplaudisseerd. Alles wordt zo vertraagd dat wat in real time hooguit enkele minuten duurt nu een hele voorstelling vult. Dat alleen al levert genoeg kijkplezier, niet in de laatste plaats omdat Müllers cast deze opdracht op werkelijk zinsbegoochelende wijze uitvoert. Ogen worden supertraag geloken terwijl geruisloos applaudisserende handen sloom aan trage onderarmen wuiven.
Tegelijkertijd gaat voor de performers het leven in fast forward vooruit. Tussen de vertraagde buigingen door vertellen de acteurs hoe ze het artiestenleven ondergaan. In de eerste fase (ze zijn nog jong) bevragen ze vooral hun eigen prestaties. Wat voelde ik, wat ging goed, wat ging fout, wat had ik verwacht? Omdat je als publiek gaandeweg niet meer goed weet welke voorstelling ze becommentariëren (Playing… of het fictieve stuk waarvoor ze buigen) kom je in een intrigerend schemergebied tussen fictie en werkelijkheid terecht, waardoor Playing aangenaam bevreemdend aanvoelt.
Maar na deze eerste minuten glipt de spanning door Müllers vingers en verandert het stuk in een enigszins flauwe tragikomedie over het leven van de acteurs. Ze vertellen over oud worden, hoofd- en bijrollen, het wachten op luchthavens en eenzaamheid. Deze (Engelstalige) teksten, waar Playing zwaar op leunt, zijn de achilleshiel van het stuk. De tragiek wordt nooit schrijnend en de humor is niet scherp genoeg. Hoe geboeid je ondertussen ook naar die traag bewegende performers zit te kijken, als cement voor deze voorstelling zijn de teksten te zwak, waardoor het stuk als geheel niet overtuigt.
Toch is Playing Ensemble Again and Again een knappe performance waarin Müller haar ideeën over beweging, theater en waarneming weer op eigenzinnige wijze neerzet. Daarvoor verdient zij lof. Maar als herhalingsrecept voor While We Were Holding it Together schiet het te kort.

Playing Ensemble Again and Again. Concept en choreografie: Ivana Müller. Tournee in januari 2009, www.associationlisa.com