Opheffer

Verwend, decadent en zwak

Onlangs sprak ik met een van de uitgevers van Theo van Gogh. Die vertelde mij een verhaal waar ik eigenlijk nogal kwaad om werd. De uitgever probeerde een boek van Theo aan te bieden, maar hij ontdekte dat maar heel weinig boekhandels het boek wilden nemen. Daar waren twee redenen voor: ze waren het niet eens met de volgens hen «rechtse» inhoud, en ze waren «bang». Dus niet omdat ze het boek slecht geschreven vonden. De bij het boek geleverde «poster», die nogal ironisch was, durfden ze ook niet op te hangen. Wat men al helemaal niet durfde was Theo uitnodigen voor signeersessies! Dat zou namelijk problemen kunnen opleveren. Er was maar één boekhandel moedig: Donner in Rotterdam. Die kregen dan ook regelmatig poep tegen de ruit en drollen in de winkel.

Als boekhandels nu ook al laf worden… Als boekhandels nu al uit zichzelf boeken van Theo gaan verbieden wegens hun politiek incorrecte inhoud, dan gaat het toch wel heel beroerd met ons denken. Het is pas gisteren dat de ruit van Polak en Van Gennep keer op keer werd ingegooid. En daar waren we dan trots op. Hoe anders is het vandaag. Als er tegenwoordig een nieuwe Céline-uitgave komt, wil men daarvoor (terecht) best zijn etalage inrichten, maar het boek van een vrijdenker als Van Gogh wil men niet hebben. Daar zit iets hypocriets in.

Heeft de boekhandel destijds ook de boeken van Reve niet willen hebben, vanwege zijn opvattingen over God en de Ezel? Ik geloof het niet. Daar wilde men wel voor strijden, maar een betoog over Allah, een betoog over Khomeini en een betoog over vrouwenonderdrukking vindt de boekhandel «te rechts», waarschijnlijk vanwege de uitdrukking «de vijfde colonne van de geitenneukers» die Theo wel eens bezigde. Boekhandelaren zijn bang… Tjonge jonge jonge… Al-Qaeda zou wel eens kunnen toeslaan.

Ik weet dat er cabaretiers, schrijvers, dichters, columnisten – en nu dus ook boekhandelaren – zijn die bang zijn geworden, en zich daarom zelf censureren. Waarom willen die boekhandelaren eigenlijk boekhandelaar zijn? Ik snap het niet. Waar zijn trouwens de kunstenaars wier kunstbroeder is vermoord? Waar zijn de dichters die de moord op Theo bezingen? Ja, er zijn wat rappers die Theo herdenken, maar wat doet de kunst verder? Heeft het Stedelijk een protesttentoonstelling georganiseerd? Hebben de gezamenlijke boekhandels iets ondernomen? De bibliotheken? De grote filmhuizen? Ja, er zijn wat filmers die iets willen doen, gelukkig. Maar verder?

Het toont de crisis van denken waarin we zitten. Iedereen vindt het heel erg dat Theo vermoord is, maar durft niet goed de consequenties daarvan aan. De consequentie zou namelijk kunnen zijn dat Theo misschien wel in enige mate gelijk had. Dat er inderdaad een vijfde colonne is van – laat ik het politiek correct zeggen – fundamentalistische moslims die het op onze westerse waarden en normen hebben voorzien. Het lijkt wel alsof men die conclusie niet wil trekken, en het daarom maar heeft over allerlei bijzaken: de toon van de discussie, of je niet discrimineert als je zegt «moslims» in plaats van «fundamentalistische moslims», of je het godslasteringsartikel nu wel of niet moet aanscherpen. Onzin. Daar gaat het niet om. Het gaat om vraagstukken als het volgende: is het misschien zo dat op 9/11 de Derde Wereldoorlog is uitgebroken? Dat die oorlog niet gaat tussen landen, maar tussen ideologieën? Is het misschien zo dat er inderdaad een vijfde colonne is, die het op onze waarden en normen heeft voorzien en die onze democratie omver wil werpen? Is het misschien zo dat we ons eens moeten verzetten tegen de moslims, zoals we ons ook verzet hebben tegen de katholieken? De protestanten? De religie in het algemeen? Moslims uitschelden is wellicht verre van beschaafd, maar heeft niets te maken met discriminatie.

Het is alsof we niets durven, alsof we bang zijn om in de war te raken, en natuurlijk begrijp ik dat. Je hebt moslims naast je wonen, ze lopen door je straat, je kent ze op je werk en je hebt geen zin om voor die mensen bang te zijn. Sterker, je merkt dat zij banger zijn voor jou dan jij voor hen hoeft te zijn. Maar dan kun je toch wel hun geloof ter discussie stellen?

Er moeten helemaal niet meer moskeeën komen. Maar minder! Er moeten ook geen nieuwe kerken meer komen. Maar juist minder! Iedereen mag uit elke windstreek hier nederdalen, maar laat je geloof thuis. De bijbel en de koran zijn belangrijke boeken, niet om naar te leven, maar als literaire werkstukken en vanwege de culturele invloed die ze hebben gehad.

Wat ik hier beweer zijn heel normale, humanistische uitgangspunten. Maar het zijn eveneens standpunten die ik nauwelijks durf te ventileren; als ik iets te hard formuleer kan ik een mes tussen mijn ribben krijgen. En zeg niet dat ik overdrijf; je tekent wat koran teksten op een naakt lichaam en je tekent je doodvonnis. Het is de angst ook van de boekhandelaar.

Het zijn juist de instituties waarvan je moed had verwacht die inzakken: kranten, boekhandels, de linkse politieke partijen, de kunstenaars. Ik ben als de dood dat straks de opiniepers en de uitgevers volgen. De angst de hypotheek niet meer te kunnen betalen is groter dan de angst dat het vrije woord je ontnomen wordt.

En je weet, een land dat zulke laffe kunstenaars heeft, heeft in feite geen eigen cultuur. Een land dat zulke laffe boekhandels bezit, houdt niet echt van het vrije woord. Een land dat zo moedeloos is, is verwend, decadent en zwak. Zo’n land zijn wij – alleen groots in zijn hypocrisie!