Verwijtbare ziektekosten

MENSEN met een ongezonde levensstijl en een hoog inkomen moeten een hogere zorgpremie betalen. Dat vindt een meerderheid van de Nederlandse bevolking, aldus het onderzoek Solidariteit in de gezondheidszorg van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Desondanks luidt de conclusie: ‘De Nederlander blijft solidair.’ De enige groep die wel unaniem onaantastbaar is, zijn de ouderen. Maar verder toont de Nederlander zich helemaal niet solidair.
Nu zou je denken dat dit past in tijden van crisis. Als er drastisch bezuinigd moet worden in de zorg, doe dat dan maar bij die hedonistische buurman. Maar de uitslag past in de trend van de afgelopen decennia. Wat een meerderheid al langer vindt, heeft alleen nooit geleid tot premiedifferentiatie, juist omdat we tevreden zijn over ons zorgstelsel. Iedere minister die het waagt de bijl te willen zetten in het solidariteitsbeginsel - iedereen heeft recht op betaalbare zorg - maakt zich niet populair. Nee, dat willen we dan toch liever niet.
En terecht, want een systeem met zogeheten 'vermijdbare en onvermijdbare kosten’ is een hellend vlak Het levert namelijk een vreemde - en onwenselijke - menukaart op, waarbij mensen worden ingedeeld naar bijvoorbeeld karakter, levensstijl, sociaal-economisch milieu en dat dan afgezet tegen de 'kosten voor de samenleving’.
Natuurlijk is het evident dat rokers, zuipers, luiaards en vreetzakken 'vermijdbare kosten’ sorteren. Maar is dat altijd verwijtbaar? Roken en obesitas komen bijvoorbeeld meer voor in sociaal-economisch lagere klassen. Financieel gezien is het voordeel weer dat verslaafden minder oud worden en onder de groene zoden geen peperdure zorg meer opsouperen. Het alcoholgebruik is trouwens ook onder bejaarden hoog. En (top)sporters kiezen weliswaar voor een gezonde levensstijl, maar nemen ook een 'verwijtbaar’ risico van blessures. Topmanagers en ondernemers hebben meer stress dan ambtenaren en lopen grotere kans op hart- en vaatziekten. Zoals volgens sommigen het karakter 'binnenvetter’ daarop ook een grotere kans maakt en alternatieve genezers beweren dat kanker te maken heeft met onverwerkte gevoelens.
En wat te denken van de controle op 'vermijdbare kosten’? Je moet er niet aan denken dat die mogelijk wordt via afboekingen op de bankpas of bonuskaart van sigaretten, drank, een te grote hoeveelheid vette snacks, of het niet kunnen aantonen van een lidmaatschap van een sportclub.
Toch laat dit kabinet wel iets van dit denken doorschemeren: door dieetadvies en hulp bij stoppen met roken uit het basisverzekeringspakket te schrappen en te korten op het aantal therapiesessies bij een psycholoog of psychiater. Op zich is het hard nodig om mensen bewust te maken van het eigen gedrag en de kosten. Wat voor eigen rekening is, kan best creatiever berekend worden in het verzekeringspakket. Maar dat werkt niet door de brede solidariteit in de zorg te ondermijnen.