Televisie: Balletdocumentaires

Viermaal dans

Van alle kunstdocumentaires spreken die over ballet het meest direct aan. Ook in registraties wint die discipline het vaak van collega-podiumkunsten. Zelden zo veel succes gehad bij hbo-studenten als met vertoning van Birth-day van Jiri Kylián (2001) waarin oude dansers op Mozart-fragmenten dolkomische scènes afwisselen met weemoedige.

En onder die jongelui toch echt bar weinig ballet- of klassieke-muziek- of bejaardenadepten. Kylián kunt u ontmoeten in Vergeten herinneringen, mijmerend over leven, werken en ideeën. Balletfragmenten bevestigen hoe gezegend we zijn dat we hem zo lang in huis hadden in een periode waarin Den Haag én Amsterdam internationaal toonaangevend waren.

Jochie uit communistisch Praag dat in 1967 een beurs voor de Londense balletschool krijgt, in de Praagse lente terugkeert tot de tanks binnenrollen en hij met de laatste trein wegkomt. Die het niet lukte Nurejev te worden en daarom in Stuttgart maar choreograaf werd. En in 1976 naar Den Haag kwam. Wiens muze, Sabine Kupferberg, hem niet alleen inspireerde tot prachtballetten maar ook, na stichting van ndt II voor jongeren (16-22 jaar), tot bovengenoemd ndt III (‘tussen veertig en de dood’). Het besef van eindigheid komt door beperkingen van het lichaam bij dansers vroeger en sterker dan bij andere stervelingen. Zijn mededogen erover is diep en breder dan alleen ingegeven door liefde voor zijn vrouw. Ook voor theoretici is er voldoende voedsel: abstracte dans bestaat niet, zegt hij, want het lichaam en de hartstochten die daarin wonen zijn nooit abstract.

Te zien in NTR Podium dat een week later nog een buitenlandse dansfilm programmeert: Of Heart and Courage. Centraal daarin de jonge choreograaf Gil Roman, door Maurice Béjart aangewezen als opvolger bij het Béjart Ballet Lausanne. Alleen de naamgeving van de groep indiceert het gewicht dat Roman torst: hoe een charismatisch en wereldberoemd leider op te volgen? De film volgt de voorbereidingen op zijn eerste grote eigen creatie. Hoofdlijn: gaat hij het redden? Maar de kracht ligt veel meer in de fysieke en geestelijke worsteling van choreograaf en dansers, waarbij de inspanningen soms hun tol eisen in conflict en blessure. En dan moeten ze voor de première nog met tegenzin hun kunsten vertonen aan Lausanne’s burgemeester, vleesgeworden antidanser, die over de gelden gaat.

Als derde tip een film die ik nog niet zag: Sonia Herman Dolz, De balletmeesters, over het instuderen van Giselle bij het Nederlands Dans Theater. Over het doorgeven van de traditie. Ten slotte Toer van Barbara Makkinga, verrassend mooi. Recent uitgezonden maar via de computer nog te zien. Met als geraamte een reportage over choreograaf en beeldend kunstenaar Toer van Schayk tijdens het instuderen van zijn versie van Tsjaikovski’s Notenkraker en Muizenkoning in Warschau. Maar veel dieper gaand in terugblik op leven en werk bij het Nationaal Ballet met die uitzonderlijke bundeling van talent (Van Manen, Van Dantzig, Van Schayk); met overpeinzingen over erkenning en gebrek daaraan. Dans overstijgend is het een prachtig portret dat een indringend beeld geeft van verlies, vergankelijkheid, oud worden.


Don Kent, Mémoires d’Oubliette, NTR Podium, 21 oktober, Nederland 2, 13.00 uur. Gevolgd door registratie ballet Wings of Wax. Arantxa Aguirre, Of Heart and Courage, NTR Podium, 28 oktober, Nederland 2, 13.00 uur. Sonia Herman Dolz, De balletmeesters, NTR Uur van de wolf, 30 oktober, Nederland 2, 22.55 uur. Barbara Makkinga, Toer, Avro Close Up, Uitzending gemist

televisie