Vijf jaar later

‘Er loopt in Nederland een leger van radicale moslims’, zei mevrouw Ayaan Hirsi Ali in een interview met Het Parool (31 oktober). Ze schat het op veertigduizend man. Maar we steken ons hoofd in het zand. De enige die het begrijpt is Geert Wilders. Maar die komt niet aan de macht: ‘Er zal met hem worden afgerekend, net als met de LPF.’ Op dezelfde dag opende de Volkskrant met een kop over vijf kolommen: ‘Wilders ondermijnt de democratie’, tussen aanhalingstekens. De voorlopige samenvatting van een nog geheim rapport, geschreven door drie wetenschappers in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken. De PVV is een extreem-rechtse partij die islamofobie en systeemhaat tegen de overheid mobiliseert en daarmee de sociale samenhang en de democratie ondermijnt, zeggen drie geleerden. Wilders: ‘Die onderzoekers zijn knettergek. Dit is de zoveelste ziekelijke poging van de elite om ons te demoniseren en te proberen de PVV en al onze kiezers de mond te snoeren.’
Daarmee was de toon gezet voor de herdenking van de moord op Theo van Gogh. Maandagavond kwamen Nova en de NOS met een gemeenschappelijk programma, waarin minister Van der Laan een kalme analyse gaf, zonder Wilders uit te schelden. Dat had hij ook al in De Pers gedaan. Daarop had Wilders gereageerd: Van der Laan en ook Pechtold waren ‘politieke handlangers van Mohammed Bouyeri’. Dat werd weer op de televisie geciteerd.
Een paar kleine correcties. Er is niet met de LPF afgerekend, zoals Hirsi Ali denkt. Dat heeft die partij zelf gedaan door allerlei minder evenwichtige dames en heren tot Kamerlid of minister te bevorderen. De Lijst Pim Fortuyn is ten slotte aan zijn eigen incompetentie bezweken. En daarna is Trots op Nederland van mevrouw Verdonk (die in juni 2006 als minister van Vreemdelingenzaken Hirsi Ali het land heeft uitgezet) dezelfde weg gegaan. Daarvoor is niet de ‘elite’ verantwoordelijk. De dames en heren vernieuwers van de eerste lichtingen hebben hun ondergang helemaal aan zichzelf te wijten. En als de door Wilders vervloekte elite al bestaat, dan is die er in ieder geval niet in geslaagd hem en zijn aanhang tot zwijgen te brengen. Telkens als Wilders weer een controversiële visie laat horen, groeit zijn aanhang. Als anti-PVV-elite zou je het verstandiger kunnen aanpakken.
Toen Van Gogh werd vermoord was ik in Amerika. Ook daar werd er door de media veel aandacht aan besteed. Uit de verte kreeg ik de indruk dat Nederland vlug rijp werd voor een staatsgreep.
Is het tumult van nu vergelijkbaar met dat van vijf jaar geleden? Afgelopen weekend hebben de Volkskrant en NRC Handelsblad uitvoerige artikelen over het bestrijden en de preventie van terrorisme afgedrukt. Nederland is niet meer het betrekkelijk naïeve land dat zich toen door een fanaat heeft laten verrassen. Het personeel van de AIVD heeft routine gekregen en de groei van de fundamentalistische vertakkingen van de islam stagneert. Het is niet zo dat bij gebrek aan terroristische aanslagen de paraatheid verslapt. De trend zet door. Op het eerste gezicht zou je zeggen dat het hier veel veiliger is geworden. En daaruit zou dan moeten volgen dat moslims gemakkelijker integreren.
Maar dan komt de keerzijde. In deze samenleving woekert een grondeloze ontevredenheid die wortelt in een wijdverbreid onbehagen. Steeds meer mensen krijgen de overtuiging dat Nederland op weg is een mislukte natie te worden, dat ze leven in een maatschappij waar niets meer goed functioneert. De uitvoering van grote openbare werken stagneert al jaren, nationale evenementen worden verstoord door georganiseerde hooligans, aan het onderwijs wordt al jaren vergeefs gesleuteld, de verhoging van de AOW-leeftijd van 65 naar 67 jaar heeft nationale onrust veroorzaakt, de natie is langzamerhand in een knorrige somberheid gedompeld. En dan hebben we sinds meer dan een jaar daarbovenop ook nog de crisis.
In deze sfeer moeten we de tegenstelling met de moslims zien. Aan de ene kant is door een toegenomen alertheid de kans op een aanslag kleiner geworden, aan de andere kant is de samenleving explosiever dan vijf jaar geleden. En hier verschijnt Wilders als de laatste kampioen van de vrijheid van meningsuiting en als zelfbenoemde wonderdoener. Aan die vrijheid hebben we geen gebrek. Zelden of nooit hebben zo veel Nederlanders elkaar zo hartstochtelijk uitgescholden als de afgelopen vijf jaar. Maar het gaat om het alternatief voor onze gebrekkige nationale organisatie dat door Wilders wordt beloofd. Daarover laat hij zich heel summier uit. Stel je voor dat een gek nu in deze dagen van herleefde opwinding een terroristische aanslag onderneemt. Hou er ernstig rekening mee dat de PVV dan de grootste partij wordt, in de regering komt en het land gaat hervormen. Hoe? Dat weet niemand. Verlos ons uit de onzekerheid en maak er een film over. Na Fitna moet dat niet zo moeilijk zijn.