11 februari 1925 – 24 juli 2013

Virginia Johnson

Seksonderzoekers Virginia Johnson en William Masters werden lange tijd gezien als academisch superduo. Toch was in hun eigen huwelijk nauwelijks sprake van liefde.Seksonderzoekers Virginia Johnson en William Masters werden lange tijd gezien als academisch superduo. Toch was in hun eigen huwelijk nauwelijks sprake van liefde.

Medium 166712972

Een wetenschappelijke grootheid. Een enorme kracht achter de seksuele emancipatie van de vrouw. Het zijn klinkende titels waarmee Virginia Eshelman Johnson uit Springfield, Missouri wordt geëerd. De iconische status is verdiend, maar dat hij haar toekomt heeft meer met toeval te maken dan met een duidelijke wetenschappelijke ambitie. Johnson was alweer 32 jaar oud toen ze zich in 1957 inschreef aan de Washington University in St. Louis en aan de studie sociologie begon. Om in haar onderhoud en in dat van haar twee kinderen te voorzien, had ze een carrière opgebouwd in secretarieel en administratief werk. Het was deze werkervaring die haar in 1957 op het spoor zette van William H. Masters (1915), een briljante gynaecoloog en professor die enkele jaren daarvoor in discrete stilte een verkennend onderzoek was gestart naar menselijke seksuele gedragingen. Hij had alleen nog een assistente nodig voor administratieve klusjes.

Voordat Masters Johnson had aangenomen bestudeerde hij eerst seksuele activiteit bij prostituees in een bordeel. Het duurde een jaar voordat Masters zich realiseerde dat zulke beroepsmatige uitoefening van seks wellicht weinig algemeen geldige resultaten oplevert. Maar hoe moest hij dan mensen bereid krijgen om hem in het meest intieme deel van hun leven toe te laten? Hier kwam Johnson van pas. Waar Masters een stijve academicus was, was Johnson een toegankelijke vrouw die mensen snel op hun gemak wist te stellen en van het wetenschappelijk belang van het onderzoek wist te overtuigen. Het onderzoek zou tien jaar duren en werd voor een groot deel verricht in een privaat gefinancierd laboratorium. Zevenhonderd mannen en vrouwen deden eraan mee. Een deel van hen werd bestudeerd terwijl ze seks met elkaar hadden, een ander deel terwijl ze masturbeerden.

Bijproduct van de samenwerking tussen de getrouwde Masters en Johnson was een seksuele affaire. De seks hield Masters wetenschappelijke blik zuiver, was zijn overtuiging. Het diende als ontlading van de onontkoombare seksuele spanning die dit werk met zich meebrengt.

In 1966 publiceerden Masters en Johnson hun bevindingen in Human Sexual Response. Johnson werd vermeld als co-auteur, daarmee haar opmerkelijke gang markerend van administratief medewerker tot volwaardige assistent-onderzoeker. Om beschuldigingen van sensatio­nalisme voor te zijn, werd het boek uitgegeven bij een kleine behoudende uitgeverij (Little Brown). Ook werden alle onderzochte seksuele activiteiten zo gortdroog mogelijk opgeschreven. Al die voorzorgsmaatregelen konden niet verhinderen dat het boek alsnog een denderende entree maakte. De eerste druk van vijftienduizend exemplaren was in een dag ­uitverkocht.

Het succes van het boek hangt nauw samen met de verschuivingen die halverwege de jaren zestig al gaande waren op het gebied van seksuele moraal. Men was doende de verstikkende jaren vijftig van zich af te schudden. De exploratie van seks moest een inhaalslag maken ten opzichte van Amerika’s wetenschappelijke, economische en politieke hegemonie. Human Sexual Response deed een gigantische stap hiertoe door mythes over seksualiteit te ontzenuwen. Zo werd het idee weerlegd dat mannen seksueel actievere wezens zijn dan vrouwen. Waar mannen na een orgasme een uur nodig hebben om zich op te laden voor een nieuw orgasme, kunnen vrouwen meerdere orgasmes in minder tijd krijgen. Feministen zagen hierin een bewijs van de superioriteit van vrouwelijke seksualiteit.

Het boek maakte sterren van Masters en Johnson. Ze verschenen op de covers van tijdschriften en werden graag geziene gasten in late night shows. In 1971 vervolmaakte het academische superduo het sprookje met een huwelijk. Hun imago liep later alsnog schade op met twee publicaties waarvan het wetenschappelijk gewicht beschamend gering was. In 1979 publiceerden ze Homosexuality in Perspective waarin ze betoogden dat homoseksualiteit met de juiste behandeling ‘te genezen’ is. In 1988 schreven ze een hysterisch boek over aids en hoe deze ziekte rampzalig zal toeslaan in de heteroseksuele gemeenschap. Beide werken vormen een lelijke smet op wat verder een indrukwekkende academische carrière is die een beslissende invloed heeft gehad op het culturele leven in Amerika.

In 1991 scheidden Masters en Johnson. Uit de reconstructie van hun relatie blijft er weinig over van de sprookjesachtige glans die het huwelijk voor de buitenwereld had. Ze trouwden niet uit liefde, zo blijkt, maar uit zakelijke motieven. Toen ze elkaar in 1971 het ja-woord gaven, was hun seksuele en romantische leven nagenoeg uitgeblust. Johnson overwoog een andere man te trouwen toen Masters zijn toenmalige vrouw verliet en aan Johnson een huwelijk voorstelde. De reden hieroor was simpel: Masters en Johnson moesten een hechter verbond smeden, ze waren een sterk merk dat hun succesvolle technieken voor sekstherapie nog beter aan de man kon brengen als ze een front vormden. Het wrange was wel dat ze in de twintig jaar dat hun huwelijk nog zou duren zelf nog zelden seks hadden.

Niet lang na de scheiding trouwde Masters met een jeugdliefde. Johnson raakte in de jaren daarna steeds bitterder over Masters en het liefdeloze huwelijk dat ze met hem had. In gesprekken met haar biograaf Thomas Maier (Masters of Sex) maakte ze aan de lopende band giftige opmerkingen over Masters’ egocentrisme en ijdelheid. Ze raakte geïsoleerd en werd naar eigen zeggen vergeten door nieuwe generaties feministen die haar zelden nog prezen. Op het laatst probeerde ze contact te zoeken met Gordon Garret, haar eerste liefde met wie ze ook haar eerste seksuele contact had. Maar een hereniging met een jeugdliefde, zoals Masters dat was gelukt, was Johnson niet gegund; Garret bleek enkele maanden eerder te zijn ­overleden.

‘De samenleving loopt tegenwoordig over van de seksualiteit’, zou Johnson nog hebben opgemerkt tegen haar biograaf. ‘Maar dat is wel ten koste gegaan van liefde.’


beeld: Paul Slade/Paris Match Archive/Getty