Hier komt Piet Hein Eek

Vissenkom

Ikea laat, naast de onmisbare Billy, soms design maken. Sparen hoeft niet: een rotanstoeltje uit de gelimiteerde Jassa-editie van Piet Hein Eek gaat binnenkort maximaal 59 euro doen. Je ziet, in de documentaire Hier komt Piet Hein Eek van Niek Koppen, Eeks mond openvallen als hij die prijs op bezoek bij Ikea hoort.

Hij slikt commentaar in (verwachtte vermoedelijk veel hoger), wellicht vanwege de camera. Op veel belangrijke momenten in Eeks ontwikkeling van de afgelopen zeven jaar is die camera erbij. Mede door Koppens vragen wordt veel boven water gehaald, ook dat wat soms nog niet helemaal doordacht of nog ongezegd is.

Je ziet zelden dat een documentairemaker hoofdpersonen voor het blok zet om zich uit te spreken. Fly on the wall is mooi, maar zonder incidentele interventies van de regisseur was deze film minder verhelderend geweest. De kracht schuilt ook in de factor tijd. Eek en de zijnen maken enorme ontwikkelingen door en zoiets is nooit te vatten in een momentopname. En de kracht ligt in de aard van die ontwikkelingen: de overgang van klein ambachtelijk naar groot, nog net niet industrieel bedrijf met steeds meer personeel; van unica naar ‘in serie’; van eenvoud naar glamour (niet die van Eek c.s., maar die van opdrachtgevers en umwelt); maar ook in de gevolgen die die veranderingen hebben voor menselijke verhoudingen. Het is een gigantische stap van de vermaarde sloophoutkast uit 1990 naar duizenden sloophoutkistjes voor wijn. Ruinart, het oudste, prestigieuze champagnehuis, bestelde ze en we zien Eek met aanhang als eregasten bij de feestelijke opening van Ruinarts tijdelijke galerie bij de Paris Art Fair 2013 – door Eek ook verder ingericht, compleet met erepoort. Om achteraf van zijn compagnon, rechterhand en vriend Nob Ruijgrok te horen dat ze met dat project aardig het schip zijn ingegaan. Een minimaal onjuiste calculatie op basis van proefkistjes wordt bij dergelijke aantallen rampzalig: het risico van de combinatie handwerk en expansie.

Maar onder gingen ze niet. Integendeel. Eek is zeldzaam creatief, veelzijdig, gedreven, emotioneel, slecht in delegeren en dominant. Hij benadrukt dat het hem niet om sloophout en recyclen gaat: ‘Als je dingen niet weggooit, hoef je ook niet te recyclen; ik wil dingen maken die blijvend gebruikt worden en kwaliteit houden’. We eindigen bij zijn eigen Franse vakantieparadijs, wat huizen, niet toevallig opgebouwd uit een ruïne. De film toont niet alleen een verbluffende successtory (al lees je soms wel kritiek op Eeks artistieke Werdegang) maar is ook verslag van het pijnlijke einde van een vriendschap. Eek Ruijgrok heette de firma in 1990, maar eind 2015 was er een afscheidsreceptie voor Nob Ruijgrok. Zijn woorden, bij doodse stilte: ‘We hadden samen een vissenkom; het werd een aquarium met water dat niet mijn zwemwater was.’ Op internet vind ik Nob Kees, werkplaats inclusief machines voor nieuwe creatievelingen. En weer vissenkom. Maar zonder Eeks genialiteit, van mini- tot massaschaal, was er geen film.


Niek Koppen, Hier komt Piet Hein Eek, NTR Het uur van de wolf, donderdag 24 november, NPO 2, 22.55 uur