Media

Vitriool

Het lijkt inderdaad even wat kalmer te zijn geworden, de eerste week na de moordaanslag op het gematigde Democratische Congreslid Gabby Giffords in Tucson, Arizona. Niet alleen politici, ook de grote landelijke media hebben zich opzichtig geoefend in de taal van wederzijds respect.

Unaniem loofden ze de verzoenende en hooggestemde redevoering die Obama tijdens de herdenkingsdienst in Tucson hield - een toespraak, adembenemend knap vanuit retorisch oogpunt, waarin hij naadloos aansloot bij de spirituele nationalistische sentimenten en Amerikaanse oratorische tradities, en die moeiteloos in de rij van de klassiekers kan worden bijgezet.
Maar of de bloedige beelden uit Tucson en de publieke oefeningen in matigheid en nederigheid een werkelijke omslag in de heersende politieke cultuur zullen markeren, valt te betwijfelen. De vergiftiging van het klimaat is niet iets van de laatste tijd; zij is oud en zit diep, heel diep, en is bovendien geen marginaal verschijnsel, zeker niet aan de rechterzijde van het politieke spectrum. Het is ook niet alleen de politiek waar de vitriool vrijelijk vloeit, ook gaat hij door grote delen van de publieke sector, inclusief de rechtspraak, met een sterke politisering en polarisatie als gevolg.
Die politisering wordt misschien nergens meer zichtbaar dan in de media. Zelfs The New York Times, journalistiek gezien het beste medium, ziet er geen been in bij verkiezingen stemadviezen uit te brengen. Maar waar de beredeneerde politieke voorkeur van de hoofdredactie relatief los lijkt te staan van de strikte professionele normen die de Times zichzelf in zijn journalistieke werk oplegt, lopen deze zaken bij veel andere kranten, omroepen en websites hopeloos door elkaar - met de journalistiek als verliezer.
Neem Newsmax, inmiddels uitgegroeid tot een van de meest invloedrijke conservatieve websites in de VS. Hoewel Newsmax zich afficheert als ‘onafhankelijk’ is de presentatie van het nieuws doortrokken van een voor Nederlandse begrippen ongehoorde vooringenomenheid, om niet te zeggen: regelrechte propaganda. In soms hysterische koppen worden alle clichés en associaties uitgeleefd: hier leidt 'Obamacare’ niet alleen tot staatssocialisme, maar ook tot euthanasie, terwijl onregelmatigheden in Afghanistan, waarnaar het Congres momenteel onderzoek doet, in een kop vilein worden aangeduid als 'Obama corruption’. Hier worden onwaarschijnlijke maar politiek uiterst giftige fabels gereproduceerd, zoals de opmerking van de conservatief Glenn Beck over een naderend 'Reichstag-moment’: een al dan niet geënsceneerde ramp die Obama vervolgens zou aangrijpen om zijn macht te vergroten, zoals Hitler in het voorjaar van 1933.
Newsmax laat zien hoe journalistiek kan verworden tot een vorm van campagnevoeren. En de mensen in en rond Newsmax zijn geen marginale radicalen: vooraanstaande conservatieve politici, militairen en zakenlieden hebben hun naam aan het bedrijf verbonden, terwijl de journalistieke zaken behartigd worden door mensen die eerder leidende functies vervulden bij Newsweek, The Washington Post en The Wall Street Journal, de Times en de BBC. Door haar enorme bereik en professionele kwaliteit is Newsmax, dat ook een magazine uitgeeft, uitgegroeid tot een factor van belang binnen de Republikeinse Partij. Niet voor niets verklaarde Sarah Palin onlangs dat Newsmax een van haar belangrijkste informatiebronnen vormde.
Het is onwaarschijnlijk dat Newsmax - laat staan de ontelbare, veel radicalere blogs en radiostations - zich door dit ene incident zal laten bekeren. Het is waar: deze week hield de nieuwssite zich opmerkelijk rustig en stond het woord 'corruptie’ door de regering zowaar ineens tussen haakjes. Maar zoals afgelopen zaterdag in Tucson al weer de eerste gun show werd gehouden, met een recordaantal van achtduizend bezoekers, zo zal de vitriool in media en politiek weer snel gaan stromen. Daarvoor zijn er eenvoudigweg te veel boze en teleurgestelde mensen en zijn de tegenstellingen te scherp, terwijl het heersende politieke systeem en de media deze eerder vergroten dan verkleinen. Bovendien kondigen zich al nieuwe strijdvragen aan, zoals de noodzakelijke hervorming van het financieel en organisatorisch wanstaltige publieke onderwijsstelsel - een probleem dat een grote bedreiging vormt voor de economische, technische en - niet te vergeten - militaire toekomst van het land.
Het is, kortom, geen vrolijk vooruitzicht: alsof het enige adequate medicijn tegen de verziekte politieke en journalistieke cultuur gelegen is in de categorie paardenmiddelen, zoals rampen en oorlogen. Maar dat zou niet de eerste keer zijn.
Nog een punt. Dat na de aanslag naar rechts - en meer specifiek naar Sarah Palin - werd gekeken, is niet verwonderlijk en zeker geen doortrapt trucje van haar tegenstanders. Het was Gabby Giffords zélf die in maart al opmerkte dat mensen als Palin, die hun politieke opponenten afbeelden als een vizier aan de loop van een geweer, 'zich moeten realiseren dat daaraan consequenties zitten’. Alsof ze voorvoelde wat haar zou overkomen.