Vlakke slapstick

Veel missers in de ‘Oedipus Rex’ en de ‘Psalmensymfonie’ van Stravinsky die Peter Sellars (regie) en Hans Vonk (directie) op het toneel brengen. Maar wie niet gaat mist toch iets bijzonders. T/m 30 maart in het Muziektheater in Amsterdam. ..LE Wat jammer dat de koorleden in Oedipus Rex in zulke rare apepakjes gehesen zijn. Met hun roodwitte blokken en strepen houdt de kleding het midden tussen een voetbaltenue en een pyjama. Al ochtendgymnastiekend vertellen de inwoners van Thebe hoe hun stad door pest wordt geteisterd. Wat jammer dat de hoofdpersonages zulke flat characters zijn. Afgezien van een superbe Jocaste die met haar aria het hoogtepunt van deze opera volledig tot zijn recht doet komen, zien we voornamelijk karikaturen voorbijkomen. De tiran Kreon is een dubbelganger van Bouterse.

De ziener Theresias is een soort oom Tom, een oude neger met kromme poten in geruit jasje en met gleufhoedje. Je ziet aan zijn gegroefde kop dat hij in contact staat met de geesten. Oedipus zelf is een deerniswekkende figuur. Een zweterige, corpulente man in slechtzittend driedelig grijs, die weliswaar zijn best doet maar nu eenmaal behept is met een bedroevende kortzichtigheid.
Wat jammer dat regisseur Peter Sellars het rituele karakter in de muziek van Stravinsky eenduidig heeft vertaald naar een slapstick-achtige bewegingstaal. De zangers en koorleden zijn voortdurend gepreoccupeerd met een cartooneske handenchoreografie die refereert aan rapbewegingen, breakdance en gebarentaal. Hoewel de bewegingen mooi aansluiten op de ritmiek in de muziek, suggereren ze een lichtvoetigheid die haaks staat op de bittere ernst van het drama. En is het niet een beetje vreemd om in een stuk dat gaat over blindheid zoveel nadruk te leggen op gebarentaal?
Wat jammer dat Sellars de kalme en wijze verteller uit het oorspronkelijke stuk heeft vervangen door een geagiteerde, verbeten vrouw (Antigone) die een tamelijk hysterische laag aan het stuk toevoegt. Maar vooruit, de rol van Antigone maakt het mogelijk om de opera Oedipus Rex te verbinden met de Psalmensymfonie van Stravinsky. En dat blijkt een tamelijk briljante vondst. In muzikaal opzicht sluiten beide werken moeiteloos op elkaar aan en het wrange slot van de opera (de blinde Oedipus wordt verbannen) krijgt een verzachtend coda (hij sterft vredig).
Wat jammer dat het decor aan het slot nog even onbegrijpelijk is als aan het begin. Op het toneel staat een soort shuttle. De onderkant bestaat uit glazen panelen, de bovenkant is een metalen huls. Hij wordt gebruikt als deur: de spelers komen op en gaan af via een liftje dat zich in de shuttle bevindt en dat in de vloer zakt. De aankleding is echter ook slordig: niet alleen gapen er rond het grote achterdoek akelige zwarte gaten en kieren, ook staat er recht in het zicht van het publiek een monitor waarop de dirigent te zien is (bedoeld voor de zangers).
Maar wat een geluk dat dit zo zelden uitgevoerde juweeltje uit het oeuvre van Stravinsky eindelijk eens live te horen is. Monumentaal-strenge koorpassages (Stravsinky koos bewust voor het afstandelijke Latijn als taal) staan tegenover de elegantste melodielijnen in de houtblazers. Deze raken soms met elkaar verweven in een ingewikkeld contrapunt, soms strengelen ze zich verleidelijk om een zangstem. De zangpartijen zijn in hun eenvoud huiveringwekkend mooi. Drijvende kracht is het energieke ritme dat de gebeurtenissen onontkoombaar naar hun noodlottige ontknoping stuwt. Met een heel redelijk stel zangers en een uitstekend koor en orkest (Radio Filharmonisch) maakte dirigent Hans Vonk alles weer goed. Hij weet de juiste balans te vinden tussen de transparantie en verfijning in de partituur enerzijds en de kracht en dramatiek anderzijds. Toch maar gaan dus.
+Een driedaags festival rond muziek uit Californi‰. Inclusief pioniers als componist Lou Harrison, uitvinder Harry Partch en The Beach Boys wordt de huidige muziekcultuur tot klinken gebracht. Tal van Amerikaanse gasten (o.a. Paul DeMarinis en Bob Ostertag) en in Nederland wonende Amerikanen (o.a. Anne La Berge, Gene Carl en Mary Oliver) verzorgen concerten, performances en installaties. Groningen, 13 t/m 15 maart, info: 050-5753694.
+De groep Sfeq maakte de afgelopen jaren furore met een pittige mix van funk, jazz en soul. Op 13 maart presenteert de groep in het Amsterdamse Bimhuis haar derde cd, Utd.Volume II. Speciale gast is de Indiase pakhawaj-speler Manik Munde.