Vloeken in de Russische kerk

Moskou – Rond het moment waarop in Nederland de wet op smadelijke godslastering werd geschrapt, nam de Russische Doema een wet aan waarmee het beledigen van religie strafrechtelijk vervolgd kan worden. Eerder was godslastering niet meer dan een administratieve overtreding. Zie de meisjes van de punkband Pussy Riot vorig jaar die voor hun actie in de Christus Verlosser-kathedraal werden vervolgd voor straatschenderij, een misdrijf waarop maximaal zeven jaar staat.

Met de nieuwe wet hoeft deze omweg niet meer te worden gemaakt en kan godslastering direct een gevangenisstraf van maximaal vijf jaar opleveren. Het illustreert de fenomenale comeback van de Russisch-orthodoxe kerk. Poetin heeft de kerk nodig om zijn populariteit op te vijzelen en dus stond hij onlangs in de landelijk uitgezonden Paasdienst weer pontificaal op de eerste rij. De kerk vaart er wel bij. Alleen al in Moskou komen er de komende paar jaar tweehonderd kerkgebouwen bij.

De invloed van het geloof doet zich steeds meer voelen in Rusland. Bijvoorbeeld in het recent ingevoerde verbod op ‘homopropaganda’ en nu in de jacht op godslasterlijke uitingen in het openbaar. Dit leidde onlangs in Petersburg tot een relletje over de expositie Icons van curator Marat Gelman in Tkatsjie, een tot cultureel centrum omgebouwde textielfabriek. In de volkomen onschuldige tentoonstelling gaven bekende Russische kunstenaars hun visie op het fenomeen ‘icoon’ in de moderne tijd. Leden van het stadsparlement haalden alles uit de kast om de expositie te laten verbieden, de stadsgouverneur kreeg duizenden protesthandtekeningen aangeboden en niet nader geïdentificeerde ‘kozakken’ kalkten op de muren van Tkatsjie: ‘Ontucht = Zonde. Gelman, we komen eraan. Gelman, je bent een lijk’.

Het tumult rond Icons is lachwekkend en treurig tegelijk. Michail Piotrovski, directeur van de Hermitage, kan erover meepraten. Vorig jaar kreeg hij vertegenwoordigers van het Openbaar Ministerie op bezoek die kwamen controleren of The End of Fun, een installatie van de Engelse gebroeders Chapman, als extremistisch aan te merken was en dus strafrechtelijk vervolgd moest worden. Ze hadden klachten gekregen uit christelijke hoek. Vooral crucifixen met een McDonald’s-clowntje en pluchen beertjes erop gingen voor aanstootgevend door. Piotrovski noemde de pogingen de installatie te censureren ‘een culturele degradatie van de Russische samenleving’. De broers Chapman zeiden nooit meer een voet op Russische bodem te zetten.

Dat wordt nog wat over een jaar, als de Hermitage gastheer is van Manifesta 10, de pan-Europese biënnale voor hedendaagse kunst. De kozakken zitten op het vinkentouw.