Vlucht

De lobby van Schiphol is in Den Haag oppermachtig. Naar de bewoners van de regio rond Lelystad wordt een stuk minder geluisterd.

Het zou toeval zijn geweest. Dat uitgerekend op de dag voordat de opening van Lelystad Airport met een jaar wordt uitgesteld er een rapport naar buiten komt waarin staat dat luchthaven Schiphol nu ineens wel veilig genoeg is om nog met vijftigduizend vluchten per jaar te kunnen groeien.

Ik loop lang genoeg mee in Den Haag om te weten dat wat opzet lijkt het soms niet is. In dit geval zou je zelfs geneigd zijn te zeggen: ze zijn toch zeker niet zo stom om het er zo dik bovenop te leggen.

Goed voor het vertrouwen in de politiek is dit echter niet. En het voedt wederom het idee dat de lobby van Schiphol oppermachtig is. Voor de goede orde: de landingsbaan bij Lelystad heet in de volksmond de zevende Schipholbaan. Niet alleen omdat Schiphol en Lelystad – zeker vanuit de lucht – dicht bij elkaar liggen, maar vooral ook omdat ze beide onderdeel zijn van de Royal Schiphol Group. Dan weet de ene landingsbaan wat de andere te wachten staat. En kan daarop anticiperen. Vandaar de argwaan bij die vijftigduizend extra vluchten.

Het zou interessant zijn als het Tweede-Kamerlid van de ChristenUnie Eppo Bruins eens kon vertellen over de Schiphol-lobby. Hij moet er zacht gezegd van geproefd hebben toen hij, inmiddels als lid van een regeringspartij, ervoor begon te pleiten Lelystad Airport niet in gebruik te nemen voordat alle berekeningen over de geluidsoverlast klopten. Dat die berekeningen niet deugden, schaadde het vertrouwen in de regio vorig jaar al toen dat nieuws naar buiten kwam.

Maar ook in de rest van Nederland zouden anderen, en zeker de veelvliegers, hun wenkbrauwen eens moeten fronsen. Net als de Groningers met de overlast van de aardbevingen ten behoeve van ‘ons’ gas zouden ook de inwoners van Zwanenburg en de regio rondom Lelystad er baat bij hebben als de rest van Nederland niet wegkijkt als er wordt gewezen op de overlast die het vliegplezier van velen voor een kleine groep veroorzaakt. En dan gaat het hier alleen nog maar over de geluidsoverlast.

Die geluidsoverlast rondom Lelystad in de periode dat de vliegtuigen daar nog niet op grote hoogte kunnen vliegen, zou overigens op een relatief makkelijke manier te verhelpen zijn, zo is mij verteld. Als er één of twee luchtverkeersleiders extra worden ingezet, kan het laagvliegen tot een minimum beperkt blijven en gebruik gemaakt worden van alternatieve vliegroutes. Is hier sprake van onwil van de luchtverkeersleiders die de routes moeten plannen? Zijn er te weinig luchtverkeersleiders, omdat er een beperkt aantal opleidingsplaatsen is en de verkeersleiders dat graag zo willen houden? Of gaat het om de extra opleidings- en salariskosten?

Ook de veelvliegers moeten hun wenkbrauwen fronsen

Inmiddels krijgen de ChristenUnie, d66 en andere politieke partijen het verwijt dat ze pas opkomen voor de bewoners rondom Lelystad nu de gemeenteraadsverkiezingen nabij zijn. Omdat het ze anders raadszetels had kunnen kosten in gemeenten op de Veluwe, in Lelystad, Almere en andere plaatsen die ‘geraakt’ worden door het vlieglawaai. Maar waarom zou Schiphol wel mogen lobbyen en die gemeenten of groepen van bewoners niet?

En ook nog dit: als de democratie en de betrokkenheid van burgers begint in de eigen gemeente, dan is het logisch dat landelijke partijen luisteren naar wat ze daar horen, al dan niet van hun partijleden. Je kunt niet politieke partijen het verwijt maken dat ze niet luisteren naar wat er leeft in de samenleving, en dat ook doen als ze wél luisteren naar wat daar leeft.

Bij het uitstel van de opening van Lelystad Airport zijn het foute berekeningen die roet in het eten gooien. Het zou goed zijn als de bezorgdheid over de uitstoot van CO2 flink roet in het eten ging gooien. Schiphol mag dan trots melden dat vliegen een groeimarkt is, het vergeet erbij te zeggen dat er sprake is van oneerlijke concurrentie. Op kerosine voor vliegtuigen wordt geen accijns geheven, op een vliegticket geen btw.

Ter vergelijking, een vriend vloog onlangs voor 29 euro naar Rome, ik reed voor 21,50 euro met de veel schonere trein van Den Haag naar Helmond. Het kabinet heeft vorige week zes klimaattafels en hun voorzitters bekendgemaakt, maar als het vliegen niet wordt aangepakt, kunnen die uren tafelen over nieuwe energiebronnen en energiezuinige huizen, de uitstoot van CO2 zal blijven stijgen.

De Tilburgse hoogleraar Henriëtte Prast stelde onlangs voor om CO2 – en dus vliegen – op de bon te doen. Interessant idee om over in discussie te gaan, over het administratieve systeem dat daarvoor op poten gezet moet worden, de ruilhandel die ontstaat en de fraudegevoeligheid. Maar er zal toch ook een eerlijke markt moeten komen, zodat vliegen niet zo spotgoedkoop meer is. Dat is de eerste en gemakkelijkste stap om gedrag van mensen te veranderen: raak ze in hun portemonnee.

Dat duurder maken zelf is overigens niet gemakkelijk. Dit kabinet heeft in het regeerakkoord beloofd om in Europees verband te ijveren voor belastingen op de luchtvaart. Daarin schuilt de tragedie van de meent. Want als niet alle landen daar vanwege het klimaat het belang van inzien, zal ieder land zich focussen op het belang van de eigen luchthaven, de eigen economische groei en de eigen werkgelegenheid.

Als het mede daardoor niet lukt, wil dit kabinet in 2021 een eigen vliegbelasting invoeren. Het is een vlucht naar voren. Bovendien is het dan verkiezingsjaar. Ik zie het nog niet gebeuren. Terwijl het hard nodig is. En ook eerlijk zou zijn.