Vluchtelingenmoeheid

Het HBO voor sociale beroepen trok in de jaren tachtig veel vluchtelingen. Die waren bevoorrecht in de zin dat ze konden studeren. Maar als docent ving je regelmatig glimpen op van de hel waarin een deel van hen, ondanks betrekkelijke zekerheden, leefde. Sommigen gemarteld, velen geestelijk beschadigd, gescheiden van wortels, familie en vrienden. Onderlinge conflicten over de strategie tegen ‘hun’ dictaturen, huwelijken die in de ballingschap geen stand hielden, verstoorde relaties met vernederlandste kinderen. Een deel redde het niet. Anderen slaagden ondanks alles wonderwel in studie, beroep en leven. Waarbij taalverwerving vaak een graadmeter voor succes was. Die wordt maar deels bepaald door intelligentie en ‘talenknobbel’. Minstens zo belangrijk is de attitude: wiens geest te zeer in Chili of Turkije bleef, verloor het gevecht met het Nederlands.

In Ireen van Ditshuyzens Nieuwland komen weinig verliezers voor. Haar vluchtelingen zijn getalenteerd en geslaagd en vormen een verrijking van de samenleving - hoe moeilijk ze het ook hebben gehad. Dat is een keus. Mij lijkt die terecht. Nieuwland is een statement in een maatschappelijk debat: tegen toenemende onverschilligheid en ‘vluchtelingenmoeheid’; voor humaniteit in wetgeving en uitvoering; voor erkenning van de (internationaal vastgelegde) rechten van de vluchteling; tegen goedkope metaforen als 'het huis is vol’; tegen Gruyters en Bolkestein; en natuurlijk tegen extreem-rechts, dat trouwens niet de eer krijgt genoemd te worden. Wie vluchtelingen louter als probleem afschildert, versterkt de weerzin van de publieke opinie kennis te nemen van de situatie en van argumenten voor dat humane beleid. Die bereikt niet meer dan de groep die toch al Ikon kijkt en GroenLinks stemt. Verheugen we ons daarom over het feit dat juist de (voormalige) burgermans-Avro voor TV-Dits en haar project heeft gekozen, daarmee een van de epitheta die ze zichzelf toekent, 'de betrokken Avro’, waarmakend.
De meest onzekere van Nieuwlands vluchtelingen is een tandarts, sinds een jaar in Nederland. Zijn vrouw en kinderen in Iran weten niet dat hij hier is, want de vrouw wordt onder druk gezet om zijn verblijfplaats te verraden. Zijn asielaanvraag is afgewezen. Na beroep wacht hij op een beslissende hoorzitting. Dit lot is zwaar en het wordt aangekaard in het kader van de cultuuromslag: het wordt steeds moeilijker om binnen te komen, ongeacht de ernst van de situatie.
Juist daarover gaat het debat van volgende week. Uniek omdat de Nederlandse televisie deze zwaargewichten bijeen brengt, maar van nog meer belang om wat ze zeggen. Von Weizsäcker wordt vooral aangesproken op de verantwoordelijkheid van Europese politici, van wie hij zegt dat ze nu eenmaal niet door asielzoekers worden gekozen maar door burgers die naast liberté, égalité en fraternité vooral Sicherheit wensen. Met politiek korte-termijnbeleid als gevolg. En men ziet een belangrijke taak voor de media, zoals de Avro die hier waarmaakt.
Ondanks de kritiek op het beleid die Nieuwland bevat, sluit de serie met een uitspraak van professor Klein, zelf ooit vluchteling: 'Ik vind dat Nederland een fatsoenlijk land is, zelfs in het vluchtelingenbeleid. Want het is een dilemma. We proberen ons best te doen, maar het beste is niet goed genoeg.’
Nieuwland is mooi gecomponeerd, biedt fraaie portretten en een voortreffelijk historisch overzicht van vaderlands beleid; en past in de mediatheek van elk zichzelf respecterend onderwijsinstituut.

  • Ready, steady, cook. Vrolijke kookwedstrijd tussen topkoks die uit bijna niets zaligheden toveren. Ultieme remedie tegen de gruwelijke Braakhekke en trawanten. Alle weekdagen, 17.25 uur, BBC2.
  • TV Woonmagazine. Ultieme sluikreclame. Jan des Bouvrie toont hoe je elke ruimte in een onpersoonlijke hotelkamer kunt omtoveren. Wie met zo'n metamorfose verrast wordt, huilt vaak. Van geluk of verbijstering? Zaterdags 18.50 uur, Veronica.